Informacje na temat zdrowia
psychicznego w języku
polskim
Schizofrenia – Główne
fakty
Schizophrenia
Co to jest schizofrenia?
Jest to choroba umysłowa, wpływająca na
myślenie, uczucia i zachowanie człowieka. Schorzeniem tym dotknięty
jest około 1% populacji i najczęściej występuje ono u ludzi między
15 a 35 rokiem życia.
Schizofrenia jest często kojarzona z agresją,
szczególnie kiedy jest o niej mowa w mediach, ale jest to
zachowanie wyjątkowe i sporadyczne. W wielu przypadkach
hospitalizacja nie jest wymagana i wielu cierpiących na
schizofrenię prowadzi ustabilizowany tryb życia, zarówno pod
względem rodzinnym jak i zawodowym.
Przyczyny schizofrenii
Choroba ta może być spowodowana przez splot
różnych czynników. Mogą to być uwarunkowania genetyczne,
subtelne okołoporodowe uszkodzenia mózgu, infekcje wirusowe w
czasie ciąży czy też traumatyczne przeżycia z dzieciństwa.
Narkotyki (ekstazy, LSD, amfetamina i kokaina) prawdopodobnie
również mogą przyczynić się do rozwoju schizofrenii, szczególnie u
nastolatków. Stresujące zdarzenia i napięcia rodzinne także
mogą pogorszyć schizofrenię.
Objawy schizofrenii
Objawy „pozytywne” to:
- Halucynacje słuchowe, węchowe, dotykowe lub
wzrokowe.
- Halucynacje słuchowe są najczęściej
spotykane. Czasem mogą one być bardzo realistyczne, tak jakby
to było prawdziwe zdarzenie.
- W niektórych przypadkach „głosy”, które
słyszy chory, mogą być przyjemne najczęściej jednak są one przykre,
krytykujące, obraźliwe i drażniące.
- Omamy i urojenia – wiara w coś co nie
istnieje w rzeczywistości.
- Trudności z myśleniem –trudności z
koncentracją, nieuzasadnione zmienianie tematu konwersacji,
prowadzące do zaburzeń komunikacji werbalnej.
- Uczucie bycia kontrolowanym – chorzy odnoszą
wrażenie że myśli znikają z głowy, nie należą do nich i że ciało
przejmuje ktoś inny, kto je kontroluje.
Objawy „negatywne” to:
Utrata zainteresowań, energii życiowej i
uczuć. Chory może nie chcieć wstawać z łóżka albo wychodzić z
domu w jakimkolwiek celu. Zostają zaniedbane codzienne
zajęcia jak np.: mycie, sprzątanie, dbanie o ubranie (pranie,
składanie, prasowanie itp.). Chorzy mogą mięć problemy w
kontaktach towarzyskich ponieważ nie mogą czuć się dobrze w
obecności innych ludzi. Niektórzy chorzy mogą słyszeć głosy
bez towarzyszących objawów negatywnych. Inni mogą mieć tylko
omamy umysłowe bez innych objawów. Czasem objawy są bardzo
subtelne i nieoczywiste co może prowadzić do opóźnienia rozpoznania
choroby przez wiele lat.
Czy leczenie może pomoc?
Wczesne leczenie wzmaga szanse na poprawę w
przyszłości i zmniejsza potrzebę hospitalizacji.
Leki antypsychotyczne
Leki te pomagają w wytłumieniu omamów i
halucynacji. Ułatwiają one również logiczne myślenie,
zmniejszają negatywne objawy i chorzy wykazują większą dbałość o
siebie. Leki te mogą kontrolować (ale nie leczyć)
objawy, średnio cztery osoby na pięć odczuwają poprawę. Leczenie
jest najskuteczniejsze jeżeli leki są brane regularnie, według
wskazań lekarza.
Leki antypsychotyczne dzielą się na dwie
kategorie:
- Leki typowe
- Leki nietypowe
Leki typowe są formułami starszej generacji,
działającymi na mózg poprzez redukcję poziomu dopaminy w tkance
mózgowej. Mogą one powodować objawy uboczne, takie jak
sztywność, drżenie (np. rąk), spowolnienie ruchów, trudności z
erekcją, osłabienie libido, niekontrolowane ruchy mięśni,
szczególnie języka i twarzy.
Leki nietypowe są nowsze i powodują mniej
objawów ubocznych. Wywierają one wpływ na różne procesy
chemiczne w mózgu. Ich działanie wywołuje mniej efektów
ubocznych ale mogą one być przyczyną tycia, zmęczenia i problemów
seksualnych.
Leczenie psychologiczne
- Psychoterapia poznawczo-behawioralna (ang.
Cognitive Behavioral Therapy) może pomóc w zrozumieniu doświadczeń
psychotycznych i może także pomóc w zrozumieniu przyczyn
pogorszenia zdrowia psychicznego. Można także w ten sposób
odkryć nowe sposoby myślenia i radzenia sobie w tych
sytuacjach.
- Odpowiednie porady psychologiczne mogą pomóc
jeżeli chory ma potrzebę porozmawiania z kimś, szczególnie jeśli
chodzi o poparcie psychiczne w związku z problemami życia
codziennego.
- Terapia rodzinna może być pomocna dla chorej
osoby i jej rodziny w zrozumieniu i poradzeniu sobie w tej trudnej
sytuacji. Spotkania te mogą zasugerować rodzinie skuteczne
sposoby pomocy osobie cierpiącej na schizofrenię.
Wsparcie i rehabilitacja społeczna
- Ośrodki pomocy społecznej - oferują kursy i
porady odnośnie możliwości zatrudnienia oraz umożliwiają spędzenie
czasu z innymi ludźmi.
- Programy zawodowe - pomagają chorym w
powrocie do czynnego życia zawodowego
- Mieszkania pomocy środowiskowej - z
całodobowym lub wizytującym personelem, pomagającym we wszelkich
aspektach życia chorego.
- Specjalnie przeszkolony pracownik z zespołu
zdrowia psychicznego może udzielić choremu pomocy w sprawach
praktycznych, problemach związanych z przyjmowaniem leków lub
efektami ubocznymi. Terapeuci zajęciowi mogą pomóc w
problemach towarzyszących życiu codziennemu, zawodowemu lub
towarzyskiemu.
Samopomoc
- Polega na rozpoznawaniu symptomów
zwiastujących pogorszenie stanu zdrowia psychicznego; mogą one
objawiać się jako np.: utrata apetytu czy brak łaknienia, uczucie
napięcia lub zaburzenia snu. Osoby, którym chory ufa mogą być
bardzo przydatne w takich sytuacjach – mogą ostrzec chorego kiedy
co się dzieje.
- Chory powinien unikać sytuacji trudnych,
powodujących stres jak również picia alkoholu dla poprawy
samopoczucia. Chory powinien wykonywać zajęcia, sprawiające
przyjemność.
- Cierpiący na schizofrenię powinni prowadzić
zdrowy tryb życia, dobrze się odżywiać, nie palić i wykonywać
ćwiczenia fizyczne.
Pomaganie chorym na schizofrenię
Bardzo ciężko jest zrozumieć, co się nagle
dzieje z osobą, którą znamy. Nagle zachowuje się ona
inaczej – zaczyna unikać ludzi i staje się mniej aktywna.
Jeśli cierpi na urojenia, nie opowiada o nich. Jeśli
słyszy głosy, możemy zaobserwować, że odwraca głowę, tak jakby
słuchała kogoś innego. Kiedy się rozmawia z osobą chorą, mówi
ona niewiele lub, ciężko jest ją zrozumieć.
Osoba cierpiąca na schizofrenię może być
bardziej wrażliwa na stres i można jej pomoc poprzez unikanie
kłótni, sprzeczek i utrzymanie spokoju.
Pomoc ze strony zespołu zdrowia
psychicznego?
Jeżeli opiekujemy się chorym krewnym od
pracownika zespołu zdrowia psychicznego powinniśmy otrzymać
informacje dotyczące opieki. Pracownicy zespołu mogą też
udzielić porad dotyczących leczenia psychologicznego, efektów
ubocznych leków oraz mogą udzielić wskazówek jak ułatwić powrót
chorego do zdrowia.
© 2008 Royal College of Psychiatrists. (www.rcpsych.ac.uk/info) You
can link to, download, print, photocopy and distribute this leaflet
free of charge. But you must not change it or repost it on a
website.
Ulotka ta została wydana przez Komisję
Wydawniczą ds. Edukacji Publicznej Royal College of
Psychiatrists. Wydawca serii: Dr Philip Timms.
Orignal version: May 2008. Translated: July 2008 by Dr Leszek
Pabjan. Checked by Andrzej Stodulski & Joanna Carroll
Uprzejmie informujemy, że Royal College of Psychiatrists nie udziela porad w indywidualnych
przypadkach. Na stronie
FAQ (często zadawane pytania) znajdziesz odpowiedź, gdzie i w jaki sposób
należy ubiegać się o pomoc.
Powiedz nam co myślisz o tej ulotce!
Prosimy odpowiedzieć na poniższe pytania, a następnie kliknąć ‘wyślij’. Odpowiedzi
można również wysłać mailem na adres dhart@rcpsych.ac.uk
W każdym rzędzie należy zaznaczyć odpowiedź, która najlepiej określa Twoje odczucia
na temat określenia w kolumnie po lewej stronie.
Twoje odpowiedzi pomogą nam ocenić użyteczność naszej ulotki – postaraj się odpowiedzieć
na każde pytanie.
Przeczytałeś tę ulotkę ponieważ (wybierz nie więcej niż dwie kategorie):
Twoja grupa wiekowa (prosimy odpowiednio zaznaczyć)