Accessibility Page Navigation
Style sheets must be enabled to view this page as it was intended.
The Royal College of Psychiatrists Improving the lives of people with mental illness
Partners in Care

 

 

 

 

Partneriaid mewn Gofal

Gweithio gyda’n gilydd i wneud gwahaniaeth go iawn


 

Alcohol, cyffuriau a dibyniaeth

Gweithio gyda’n gilydd i wneud gwahaniaeth go iawn

 

Cyflwyniad

Anelir y daflen hon at:

  • gofalwyr pobl gyda phroblemau alcohol a chyffuriau (camddefnyddio sylweddau) sy’n rhoi help a chymorth parhaus, heb dâl, i berthynas, partner neu ffrind;
  • yr arbenigwyr ar ddibyniaeth a gweithwyr proffesiynol eraill sy’n ymwneud â gofalu a darparu triniaeth i’r sawl sy’n dioddef gyda’r problemau hyn.

Mae’n awgrymu ffyrdd o wella cyfathrebu a phartneriaethau unwaith y mae’r unigolyn wedi derbyn diagnosis o gamddefnyddio sylweddau neu anhwylder dibyniaeth.

 

Ar gyfer y gofalwr

Ynglŷn â chamddefnyddio sylweddau a dibyniaeth

Mae camddefnyddio sylweddau yn peri niwed i iechyd unigolyn.  Mae dibyniaeth yn dod i'r amlwg pan fo unigolyn yn gaeth yn gorfforol ac/neu yn seicolegol, a bydd yr unigolyn yn dioddef symptomau diddyfnu os na fydd yn defnyddio’r sylwedd. Cael gafael ar y sylwedd a’i ddefnyddio yw’r peth pwysicaf yn eu bywyd.  Mae pobl yn defnyddio pob math o sylweddau.  Gall y rhain fod yn rhai cyfreithlon (alcohol, tybaco a hydoddyddion) neu anghyfreithlon (canabis, heroin a chocên).  Mae’n hawdd mynd yn gaeth i rai cyffuriau ar bresgripsiwn (e.e. diazepam).   Mae camddefnyddio sylweddau a dibyniaeth ar sylweddau ar gynnydd yn y DU, yn arbennig ymysg pobl ifanc.

 

Newidiadau yn ymddygiad yr unigolyn

Efallai y byddwch chi, fel gofalwr, yn sylwi:

  • bod yr unigolyn yn poeni fwy am gael ei sylwedd nag am ymdrin â phethau eraill
  • bod yr unigolyn yn flin os oes rhywun yn sôn wrtho amdano'n defnyddio sylweddau
  • bod yr unigolyn yn gyfrinachgar a gochelgar
  • bod yr unigolyn yn aml yn feddw, neu’n ymddangos fel petai dan ddylanwad rhywbeth
  • bod yr unigolyn yn flinedig, yn flin a ddim yn edrych mor dda
  • bod yr unigolyn yn cymryd llai o ddiddordeb mewn pethau o ddydd i ddydd
  • nad yw'n medru dweud 'na' a bod ganddo awydd cryf am y sylwedd
  • bod yr unigolyn yn defnyddio mwy a mwy o’r sylwedd i gael yr un effaith
  • bod yr unigolyn ynghlwm â throseddu
  • bod yr unigolyn yn bryderus, yn isel neu’n arddangos symptomau problemau iechyd meddwl eraill

Gwneud diagnosis

Gwneir diagnosis trwy siarad gyda’r unigolyn am gamddefnyddio sylweddau, edrych am arwyddion o ddiddyfnu, archwilio’r unigolyn a gofyn iddo wneud tasgau penodol.  Gall hyn gynnwys profion troeth am gyffuriau, a chydag achosion camddefnyddio alcohol, profion swyddogaeth iau.

 

Triniaethau

Mae nod y driniaeth yn amrywio o reoli defnydd, dadwenwyno a rhoi’r gorau i yfed neu gymryd cyffuriau yn gyfan gwbl. Mae triniaethau seicolegol yn gyffredin ar gyfer pob math o gamddefnyddio sylweddau, a thriniaeth buprenorphine a methadon ar gyfer dibyniaeth ar gysglynnau (cyffur). Mae meddyginiaeth hefyd ar gael ar gyfer dibyniaeth ar gyffuriau ac alcohol i helpu i atal ailddechrau camddefnyddio.

 

Fel gofalwr, gallwch deimlo’n:

  • rhwystredig a phoenus
  • ansicr sut i helpu
  • pryderus am iechyd a lles yr unigolyn
  • pryderus ynghylch beth fydd yn digwydd yn y dyfodol
  • blin os na fydd yr unigolyn yn derbyn eich help a’ch cyngor
  • pryderus y bydd yr heddlu’n camu i mewn
  • ofnus ynghylch ymddygiad yr unigolyn
  • teimlo fod yr unigolyn y tu hwnt i unrhyw help
  • pryderus am yr effaith ar aelodau eraill y teulu
  • pryderus am y canlyniadau ariannol.

Cyngor i ofalwyr

Mewn partneriaeth gyda’ch arbenigwr dibyniaeth a gweithwyr proffesiynol eraill

Mae cyfathrebu da rhwng pawb sydd ynghlwm â gofal yr unigolyn yn bwysig, ond mae hyn yn golygu amser ac ymdrech.  Mae’n bwysig datblygu perthynas gadarnhaol gyda phawb sydd ynghlwm wrth helpu i reoli neu roi diwedd ar y camddefnyddio sylweddau.  Efallai y cewch eich gwahodd i fod yn rhan o gynlluniau trin a chefnogi’r unigolyn.  Mae rhai o’r gweithwyr proffesiynol y mae’n bosib y byddwch yn dod ar eu traws yn cynnwys:

  • seiciatryddion
  • meddygon teulu a meddygon arbenigol eraill
  • therapyddion dibyniaeth
  • cwnsleriaid
  • nyrsys
  • gweithwyr cyffuriau
  • gweithwyr cymdeithasol
  • staff o wahanol wasanaethau anstatudol.

 

 

Beth ddylech chi ofyn i’r meddyg

Check box

 Beth mae’r diagnosis yn ei olygu?

Check box  Fedrwch chi esbonio hynny mewn ffordd y medraf i ei deall?
Check box  A oes unrhyw driniaethau ar gael?
Check box

 Ble fedra i gael gwybodaeth am feddyginiaeth a sgil effeithiau posib?

Check box  A oes unrhyw beth y medrwn ni ei wneud i helpu ein hunain?
Check box  Beth fedrwn ni ei ddisgwyl yn y dyfodol agos a thros amser?
Check box  A fydd yr unigolyn yn medru parhau i weithio neu dderbyn addysg?
Check box  A yw’n ddiogel i’r unigolyn yrru?
Check box  A fydd y sawl yr wyf yn gofalu amdano yn gwella?
Check box  A fydd yn gaeth am weddill ei oes?
Check box  Pa mor aml ddylwn i ddod i’ch gweld chi?
Check box  Beth yw’r ffordd orau i mi gefnogi'r unigolyn?
Check box  Beth yw’r perygl o gymryd gorddos yn ddamweiniol?
Check box  A oes gennych chi rif ffôn y tu allan i oriau, mewn argyfwng?
Check box  A oes gennych chi unrhyw ddeunyddiau ysgrifenedig am yr anhwylder hwn, ac os nad oes, gan bwy mae deunyddiau o'r fath ar gael?
Check box  A oes unrhyw beth y medrwn ni ei newid gartref er mwyn gwneud pethau’n haws neu’n ddiogelach?
Check box  A oes unrhyw sefydliadau neu wasanaethau cymunedol a all helpu?
Check box

 Pa weithiwr gwasanaeth iechyd neu gymdeithasol ddylai fod yn brif berson cyswllt er mwyn i mi gael arweiniad a chyngor?

* Cofiwch drefnu eich apwyntiad nesaf cyn i chi adael.

Cyngor er mwyn eich helpu i baratoi ar gyfer ymweliadau dilynol

Cyn eich ymweliad:

  • Nodwch unrhyw newid mewn ymddygiad ac ymatebion i feddyginiaeth mewn llyfr nodiadau, ynghyd ag unrhyw bryderon neu gwestiynau ers eich ymweliad diwethaf.

  • Edrychwch ar yr wybodaeth yr ydych wedi’i chasglu a nodwch eich tri phrif bryder.  Bydd hyn yn sicrhau eich bod yn cofio siarad am y pethau sydd o bwys i chi. Gall eich pryderon gynnwys cwestiynau am:
  • newid mewn symptomau ac ymddygiad
  • sgil effeithiau meddyginiaeth
  • iechyd cyffredinol y claf
  • eich iechyd eich hun
  • unrhyw help ychwanegol a all fod ei angen.
  •  

    Yn ystod eich ymweliad:

    • Os nad ydych yn deall rhywbeth, yna holwch gwestiynau. Peidiwch â bod ofn dweud.
    • Ysgrifennwch nodiadau yn ystod yr ymweliad.  Edrychwch dros eich nodiadau ar y diwedd, a dywedwch wrth y gweithiwr iechyd proffesiynol beth yr ydych wedi’i ddeall.  Mae hyn yn rhoi cyfle iddynt gywiro unrhyw wybodaeth neu ailadrodd rhywbeth a gollwyd.

     

    Cyngor pellach i ofalwyr wrth ddelio â gweithwyr gofal iechyd proffesiynol

    Gall gweithwyr gofal iechyd proffesiynol fod yn amharod i drafod diagnosis unigolyn gyda’i ofalwr gan fod dyletswydd o gyfrinachedd rhwng y gweithiwr proffesiynol a’r claf.  Fodd bynnag, byddant fel arfer eisiau clywed yr hyn sydd gennych i’w ddweud.  Os yw’r unigolyn o dan 18, mae cydbwysedd rhwng cyfrinachedd a’r angen i rannu gwybodaeth.  (Gweler ein taflen Gofalwyr a chyfrinachedd mewn iechyd meddwl).

     

    Os yw’r gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn amharod i’ch cynnwys chi fel gofalwr, mae nifer o bethau y medrwch ei wneud:

    • Gofynnwch i’r sawl yr ydych chi’n gofalu amdano a fedrwch chi aros gydag o yn ystod ymweliad.  Os yw’r unigolyn yn cytuno, mae’r meddyg yn llai tebygol o wrthod.
    • Siaradwch gyda gofalwyr eraill, efallai y bydd ganddynt awgrymiadau defnyddiol
    • Ceisiwch siarad gydag aelodau eraill o’r tîm sy’n ymwneud â gofalu am yr unigolyn
    • Os nad ydych yn fodlon, dilynwch drefn gwyno’r Ymddiriedolaeth.

     

    Peidiwch ag anghofio gofalu amdanoch chi eich hun hefyd

    • rhannwch eich problemau gyda ffrindiau ac aelodau’r teulu yr ydych yn ymddiried ynddynt
    • peidiwch â chadw pethau i chi eich hun – does dim byd o’i le â chrio’n iawn
    • ceisiwch gadwch mewn cysylltiad gyda ffrindiau
    • ewch i weld eich meddyg eich hun os nad ydych yn medru cysgu, os ydych wedi blino, yn bryderus neu’n teimlo’n isel
    • gwnewch yn siŵr eich bod yn cael amser ar eich cyfer chi eich hun a gwnewch ymarferion corff syml.

    Ar gyfer y gweithiwr proffesiynol

    Fel gweithiwr proffesiynol sy’n gweithio gydag unigolion gyda phroblemau camddefnyddio sylweddau a dibyniaeth a’u gofalwyr, gobeithio y bydd yr isod yn ddefnyddiol i chi fel arweiniad i arfer da.

     

Pan fyddwch yn asesu, fyddwch chi yn?

Check box   ceisio gweld yr unigolyn sydd â phroblem camddefnyddio sylweddau a’r gofalwr ar wahân, yn ogystal â gyda’i gilydd?
Check box

  ystyried ymweld â’r cartref?

 

A ydych chi’n caniatáu digon o amser i?

Check box

 wrando, holi a gwrando

Check box  cael clywed hanes bywyd
Check box  gadael digon o amser ar gyfer cwestiynau a thrafodaethau
Check box

 esbonio sut y daethoch i’r casgliad am y diagnosis a’r angen i newid

Check box  siarad am y prognosis
Check box  asesu diogelwch plant, y gofalwyr ac eraill

 

Wrth reoli’r anhwylder, ydych chi'n?

Check box

  trafod triniaethau posib

Check box   siarad am sgil effeithiau posib meddyginiaeth
Check box   treulio amser yn holi am iechyd y gofalwr – yn gorfforol ac yn emosiynol
Check box

  trafod sut i ateb anghenion gofal y sawl sydd â phroblem camddefnyddio sylweddau a'r gofalwr

 

Pethau i’w cofio

  • Mae gan ofalwyr eu hanghenion eu hunain, ac efallai y byddant angen ysbaid
  • Mae’n bwysig cyfathrebu gyda phawb sy’n ymwneud â hyn
  • Rhowch wybodaeth ar lafar ac yn ysgrifenedig sy’n hawdd i’w deall
  • Rhowch rifau ffôn cyswllt
  • Cofiwch am faterion yn ymwneud â chaniatâd a chyfrinachedd.

 

Cymorth pellach

Princess Royal Trust for Carers

Unit 14, Bourne Court, Southend Road, Woodford Green, Essex IG8 8HD

Tel: 0844 800 4361

Email: info@carers.org

Darparu gwybodaeth, cefnogaeth a chyngor i ofalwyr.

 

Al-Anon Family Groups UK & Eire

61 Great Dover Street, London SE1 4YF

Confidential Helpline 020 7403 0888

Yn helpu pobl sy’n dioddef oherwydd bod rhywun arall yn yfed.

 

Alcoholics Anonymous (AA)

National Helpline: 0845 769 7555

Grwpiau hunangymorth i bobl gyda phroblemau alcohol.

 

ADFAM – Families, drugs and alcohol

Ffôn: 020 7553 7640

 

Narcotics Anonymous (NA)

Grwpiau hunangymorth i bobl sy’n dod dros gaethiwed i gyffuriau.

 

Talk to Frank

Ffôn: 0800 77 66 00

Cynnig gwybodaeth a chyngor cyfrinachol am gyffuriau.

 

Get Your Loved One Sober: Alternative to Nagging, Pleading, and Threatening: Robert J. Meyers, Brenda L. Wolfe – Hazelden

Cynhyrchwyd y daflen hon fel rhan o ymgyrch Partneriad mewn Gofal (Partners in Care)  ar y cyd rhwng y Coleg Brenhinol y Seiciatryddion ac Ymddiriedolaeth y Dywysoges Frenhinol i Ofalwyr. Un o nodau ymgyrch Partneriad mewn Gofal oedd dangos os yw pawb sy’n ymwneud â gofal pobl â phroblemau iechyd meddwl ac anableddau dysgu yn cydweithio, gellid datblygu partneriaeth driw rhwng gofalwyr, cleifion a gweithwyr proffesiynol fydd o fudd i bawb.

Awdur gwreiddiol: Dr Jonathan King

Mewnbwn gofalwr a defnyddiwr: Royal College of Psychiatrists' Addictions Faculty User and Carer Group

Golygydd: Dr Philip Timms, Cadeirydd, Bwrdd Golygyddol Addysg Cyhoeddus i Goleg Brenhinol y Seiciatryddion.

ã September  2010.  Dyddiad adolygu: September 2012.

With grateful thanks to Gwynedd Council for the translation of these leaflets in Welsh.

Gyda diolch mawr i Gyngor Gwynedd am gyfieithu’r taflenni hyn i Gymraeg

© Royal College of Psychiatrists. This leaflet may be downloaded, printed out, photocopied and distributed free of charge as long as the Royal College of Psychiatrists is properly credited and no profit is gained from its use. Permission to reproduce it in any other way must be obtained from the Head of Publications. The College does not allow reposting of its leaflets on other sites, but allows them to be linked to directly.

ãColeg Brenhinol y Seiciatryddion. Gellir lawrlwytho’r daflen hon, ei hargraffu, ei llungopïo a’i dosbarthu am ddim cyn belled â bod Coleg Brenhinol y Seiciatryddion yn derbyn y clod priodol ac na wneir elw o’i defnydd.

For a catalogue of public education materials or copies of our leaflets contact:

RCPsych logo

 

Leaflets Department
The Royal College of Psychiatrists
17 Belgrave Square, London SW1X 8PG. Tel: 020 7235 2351 x 6259

 

Charity registration number (England and Wales) 228636 and in Scotland SC038369.

 

Please note that we are unable to offer advice on individual cases. Please see our FAQ for advice on getting help.

feedback form feedback form

Please answer the following questions and press 'submit' to send your answers OR E-mail your responses to dhart@rcpsych.ac.uk

On each line, click on the mark which most closely reflects how you feel about the statement in the left hand column.

Your answers will help us to make this leaflet more useful - please try to rate every item.

 

This leaflet is:

Strongly agree

Agree

Neutral

Disagree

Strongly Disagree

  Strongly Agree Strongly Agree Agree Neutral Disagree Strongly Disagree Strongly Disagree
Readable
           
Useful
           
Respectful, does not talk down
           
Well designed
           

Did you look at this leaflet because you are a (maximum of 2 categories please):

Age group (please tick correct box)

 

 

Login
Make a Donation