Informacje na temat zdrowia psychicznego w języku polskim

Nerwica natręctw (zespół obsesyjno-kompulsyjny): główne fakty

Obsessive Compulsive Disorder (OCD): key facts

Na czym polega nerwica natręctw?

Wszystkich nas od czasu do czasu nachodzą obsesyjne myśli na różne tematy. Zespół obsesyjno-kompulsyjny występuje dopiero wtedy, gdy:

• Nieprzyjemne myśli nie ustępują, nas nawet gdy próbujemy je odsuwać od siebie;
• Odczuwamy potrzebę dotykania, lub liczenia określonych przedmiotów, powtarzania tych samych czynności, jak np. ciągłe mycie.

Kto cierpi na nerwicę natręctw?

Mniej więcej jedna osoba na pięćdziesiąt cierpi na nerwicę natręctw w jakimś momencie życia. W Wielkiej Brytanii zaburzenie to występuje u około miliona osób, na równi wśród mężczyzn i kobiet. Pierwsze objawy zazwyczaj pojawiają się w okresie dojrzewania, lub we wczesnej młodości. Nasilenie występowania objawów czasem słabnie a czasem nasila się, a chorzy często nie szukają pomocy przez wiele lat.

Czym objawia się nerwica natręctw?

• Nawracające myśli (‘obsesje’) wywołujące niepokój, jak na przykład nieprzyjemne słowa, wyrażenia, obrazy w wyobraźni, wątpliwości.
• Wielokrotnie powtarzane czynności (‘natręctwa’) mające na celu zmniejszenie poczucia niepokoju; próby korygowania, lub ‘neutralizowania’ nieprzyjemnych myśli poprzez liczenie, wypowiadanie specjalnego słowa, powtarzanie w nieskończoność określonych rytuałów.

Co jest przyczyną nerwicy natręctw?

Wiele z pośród wymienionych poniżej czynników może przyczynić się do wystąpienia tego zaburzenia:

• Nerwica natręctw może być czasem dziedziczna, stąd niekiedy występuje u kilku członków tej samej rodziny.
• W co trzecim przypadku zaburzenie to pojawia się na skutek stresujących zdarzeń zachodzących w życiu.
• Zmiany zachodzące w naszym życiu, takie jak dojrzewanie, narodziny dziecka, podjęcie nowej pracy, powodujące wzrost obowiązków.
• Utrzymywanie się nerwicy natręctw przez dłuży czas może doprowadzić do zaburzeń w produkcji serotoniny, substancji chemicznej występującej w mózgu (zwanej również 5HT).
• Staranność, drobiazgowość i metodyczność mogą u niektórych osób posunąć się za daleko i przejść w obsesję.
• Wysoko rozwinięte wartości moralne i poczucie odpowiedzialności mogą u niektórych osób wywołać szczególnie silne poczucie winy z powodu nieprzyjemnych, obsesyjnych myśli i zachowań, co sprawia, że stajemy się na nie szczególnie uczuleni, a to z kolei sprawia, że występują one częściej.

Jak sobie radzić

• Gnębiące myśli łatwiej opanować, jeśli są one regularnie świadomie kontrolowane, np. przez nagranie lub zapisanie obsesyjnych myśli, a następnie wysłuchanie lub przeczytanie zapisu. Ćwiczenia te należy wykonywać codziennie przez ok. pół godziny, powstrzymując się jednocześnie od zachowań natrętnych.
• Należy unikać alkoholu jako sposobu na złagodzenie niepokoju.
• Myśli o tematyce religijnej warto przedyskutować z osobą duchowną, co pomoże ustalić, czy jest to rzeczywiście nerwica natręctw.
• Pomocne mogą być również książki i poradniki.

Pomoc specjalistyczna

Psychoterapie

• Ekspozycja i zapobieganie reakcji

Ten rodzaj terapii pozwala przerwać błędne koło, w którym lęk i zachowania kompulsyjne potęgują się nawzajem. Badania wykazują, iż pozostawanie w sytuacji stresującej przez dłuższy okres czasu prowadzi do przyzwyczajenia i stopniowego ustępowania lęku. Podczas terapii pacjent stopniowo stawia czoło sytuacjom wywołującym lęk (ekspozycja) przy jednoczesnym powstrzymywaniu się od zachowań kompulsyjnych (zapobieganie reakcji), dzięki czemu z czasem dojdzie do zaniku lęku.

• Terapia kognitywna

Ten rodzaj terapii polega nie tyle na wykorzenieniu nieprzyjemnych myśli, ile na zmianie sposobu, w jaki na nie reagujemy. Terapia ta skupia się zwłaszcza na nielogicznych myślach samokrytycznych, co jest szczególnie pomocne w przypadkach, gdzie myśli obsesyjne nie prowadzą do rozwinięcia się rytuałów i zachowań kompulsyjnych nakierowanych na poprawę samopoczucia. Obie te techniki często stosuje się łącznie.

• Środki przeciwdepresyjne

Środki przeciwdepresyjne z grupy SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) są pomocne nie tylko w leczeniu depresji, ale również w leczeniu przypadków zespołu obsesyjno-kompulsyjnego o umiarkowanym lub ostrym przebiegu choroby. Stosuje się je indywidualnie, lub w połączeniu z terapią kognitywną. Jeśli po trzech miesiącach leczenie nie przynosi żadnej poprawy, należy zastosować inny lek SSRI, lub wprowadzić klomipraminę.

Jakie skutki przynosi leczenie?

• Ekspozycja i zapobieganie reakcji

U mniej więcej trzech czwartych osób leczonych tym sposobem następuje znaczna poprawa, ale jedna czwarta pacjentów obserwuje nawrót objawów i wymaga dodatkowego leczenia. Co czwarty pacjent odmawia podjęcia tego typu terapii, lub też nie kończy całego programu, twierdząc, że wymaga on zbyt dużego wysiłku.

• Środki farmakologiczne

Mniej więcej sześć osób na dziesięć przyjmujących leki obserwuje ustąpienie przynajmniej połowy objawów. Leki zapobiegają nawrotom objawów zespołu obsesyjno-kompulsyjnego przez cały, nawet wieloletni okres ich przyjmowania. Niestety, u prawie połowy osób, które przerywają kurację farmakologiczną, objawy powracają w ciągu kilku miesięcy. Połączenie leków z psychoterapią zmniejsza stopień nawrotów.

Którą metodę wybrać?

Łagodny przebieg zespołu obsesyjno-kompulsyjnego

Metoda ekspozycji i zapobiegania reakcji może być stosowana bez pomocy specjalistycznej. Jest efektywna i nie ma skutków ubocznych, ale może z początku chwilowo zwiększyć niepokój. Wymaga od pacjenta motywacji i dużego nakładu pracy. Terapia kognitywna i leczenie farmakologiczne przynoszą podobne skutki.

Nerwica natręctw o umiarkowanym, lub silnym natężeniu

• Zaleca się na początek albo terapię poznawczo-behawioralną (10 godzin kontaktu z terapeutą), albo leki (przez 12 tygodni). Jeśli objawy nie ustępują, można zastosować obie metody łącznie.
• Jeśli przebieg choroby jest ostry, najlepiej od początku połączyć leczenie farmakologiczne z terapią poznawczo-behawioralną.
• Można zastosować same leki, jeśli pacjent nie jest w stanie stawić czoła terapii ekspozycji i zapobiegania reakcji, ale ryzyko nawrotu choroby jest większe – objawy powracają u co drugiej osoby, podczas gdy przy stosowaniu ekspozycji i zapobiegania reakcji – u co czwartej. Leki należy stosować mniej więcej przez rok, co może być problemem podczas ciąży i karmienia piersią.

Tłumaczyła: Joanna Carroll

Uprzejmie informujemy, że Royal College of Psychiatrists nie udziela porad w indywidualnych przypadkach. Na stronie FAQ (często zadawane pytania) znajdziesz odpowiedź, gdzie i w jaki sposób należy ubiegać się o pomoc.

Powiedz nam co myślisz o tej ulotce!

Prosimy odpowiedzieć na poniższe pytania, a następnie kliknąć ‘wyślij’. Odpowiedzi można również wysłać mailem na adres dhart@rcpsych.ac.uk

W każdym rzędzie należy zaznaczyć odpowiedź, która najlepiej określa Twoje odczucia na temat określenia w kolumnie po lewej stronie.

Twoje odpowiedzi pomogą nam ocenić użyteczność naszej ulotki – postaraj się odpowiedzieć na każde pytanie.

Ta ulotka:	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest czytelna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest pożyteczna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
traktuje czytelnika z szacunkiem
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest dobrze skomponowana
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się

Przeczytałeś tę ulotkę ponieważ (wybierz nie więcej niż dwie kategorie):

Twoja grupa wiekowa (prosimy odpowiednio zaznaczyć)

Uwagi: