Informacje na temat zdrowia psychicznego w języku polskim

Zaburzenia osobowości: główne fakty

Personality disorder: key facts

Czym są zaburzenia osobowości?

• Osobowość to zbiór zachowań, wzorców myślowych i uczuciowych, który określa, kim jesteśmy.
• Osobowość większości ludzi pozwala im względnie spokojnie żyć w zgodzie z innymi, ale w przypadkach osób cierpiących na zaburzenia osobowości niektóre elementy ich usposobienia sprawiają, że trudno im żyć w zgodzie ze sobą i innymi ludźmi. Nie potrafią również uczyć się na błędach, aby zmienić niepożądane aspekty swojej osobowości.
• n  O występowaniu zaburzenia osobowości mówi się wtedy, gdy poniżej wymienione zachowania sprawiają trudności:
• Nawiązywanie i utrzymanie związków partnerskich
• Życie w zgodzie z innymi ludźmi w pracy, rodzinie i na gruncie towarzyskim
• Wystrzeganie się tarapatów
• Utrzymanie kontroli nad uczuciami i zachowaniami
• Jednocześnie dręczy nas smutek i zauważamy, że  denerwujemy, lub ranimy innych.

Jak częste są zaburzenia osobowości?

Mniej więcej co dziesiąta osoba ma zaburzenia osobowości, które zwykle dzieli się na trzy następujące grupy:

Typ A, ‘podejrzliwy’:

• Osobowość paranoiczna

Charakteryzuje się podejrzliwością wobec innych, postrzeganie wrogości wobec siebie u innych osób. Występuje wrażliwość na odrzucenie i niezdolność wybaczania urazy.

• Osobowość schizoidalna

Cechuje się brakiem silnych emocji, przedkładaniem własnego towarzystwa nad inne i niechęcią do kontaktu z ludźmi. Osoby cierpiące na to zaburzenie zwykle żyją w świecie marzeń i fantazji.

• Osobowość schizotypowa

Ludzie z osobowością schizotypową miewają dziwaczne pomysły i trudności w formułowaniu myśli. Postrzegani są jako ekscentrycy. Czasem występują u nich dziwne doznania słuchowe lub wzrokowe.

Typ B, ‘emocjonalno-impulsywny’:

• Osobowość antyspołeczna

W tego typu osobowości występuje brak poszanowania dla uczuć innych, łatwość popadania w irytację, wdawanie się w bójki i działalność kryminalną, trudności w nawiązywaniu bliskich stosunków. Ludzie z tym zaburzeniem często działają impulsywnie, nie mają poczucia winy i nie potrafią uczyć się na błędach.

• Osobowość emocjonalnie chwiejna, lub z pogranicza

Występuje działanie impulsywne, trudności z kontrolowaniem emocji, poczucie pustki. Osoby z tym zaburzeniem mają niskie mniemanie o sobie i często uciekają się do samookaleczenia. Szybko nawiązują stosunki z innymi, ale równie szybko je tracą. Często występuje paranoja lub depresja, jak również omamy słuchowe w chwilach stresu.

• Osobowość histroniczna

Tego typu osobowość cechuje się nadmiernym dramatyzowaniem zdarzeń i egocentryzmem. Występują silne emocje, które się szybko zmieniają. Wygląd osobisty i pragnienie emocji są bardzo ważne.

• Osobowość narcystyczna

Silne poczucie własnej ważności, marzenia o sukcesie, władzy i pozycji. Silne pragnienie bycia w centrum uwagi, wykorzystywanie innych, domaganie się przysług, których się nie odwzajemnia.

Typ C, ‘obawowo-lękowy’:

• Osobowość obsesyjno-kompulsywna (zwana również anankastyczną)

Ludzie z tym zaburzeniem są zwykle perfekcjonistami, martwią się o każdy szczegół i są raczej sztywni. Są też zazwyczaj ostrożni i podejmowanie decyzji sprawia im często trudności. Cechują się wysokim poziomem zasad moralnych, sztywnym osądzaniem innych, często też martwią się, że zrobią coś nie tak. Są wrażliwi na krytycyzm i podatni na obsesyjne myśli i zachowania.

• Osobowość unikowa (zwana również lękowo-unikowa)

Występują lęki, napięcia, nadmierne zamartwianie się, niepewność i poczucie niższości. Pragnienie bycia lubianym i akceptowanym, wrażliwość na krytycyzm.

• Osobowość zależna

Ludzie z tego typu osobowością polegają na innych w podejmowaniu decyzji i zwykle robią to, co im się każe. Z trudnością radzą sobie z codziennymi obowiązkami, czują się bezradni i niekompetentni i mają poczucie opuszczenia przez innych.

Pomoc specjalistyczna

• Terapia indywidualna

Poradnictwo i psychoterapia dynamiczna, terapia poznawcza, terapia poznawczo-analityczna, dialektyczna terapia behawioralna.

• Społeczność terapeutyczna

Społeczność terapeutyczna to ośrodki, które oferują leczenie, albo na zasadzie wizyt ambulatoryjnych, albo w ramach pobytu przez kilka tygodni, lub miesięcy. Terapia odbywa się przeważnie w grupach, dzięki czemu pacjenci uczą się obcowania z innymi. W odróżnieniu od życia ‘na zewnątrz’, wszelkie sytuacje krytyczne występują w bezpiecznym środowisku, co pozwala zarówno terapeutom jak i pacjentom wspólnie rozwiązywać problemy i wyciągać z nich wnioski.

• Leki
• Środki przeciwpsychotyczne łagodzą podejrzliwość u ludzi z zaburzeniami osobowości z grupy A (paranoiczna, schizoidalna, schizotypowa). Mogą również pomóc w przypadkach zaburzeń z pogranicza, zwłaszcza jeśli występują omamy słuchowe, lub paranoja.
• Środki przeciwdepresyjne są pomocne w leczeniu problemów uczuciowych i nastrojowych u ludzi z zaburzeniami osobowości z grupy B. Niektóre inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny mogą również łagodzić niepokój występujący u osób z zaburzeniami osobowości z grupy C.
• Leki normotymiczne, takie jak lit, karbamazepina i sodium valproate mogą również ograniczyć impulsywność i agresję.

Jakie skutki przynosi leczenie?

Dowody skuteczności są mało przekonujące ze względu na kompleksowość leczenia, co utrudnia jednoznaczne rozpoznanie skutecznego elementu leczenia. Ponadto, badania kliniczne obejmują nieliczne grupy pacjentów, trwają zbyt krótko, a metody badawcze określające poprawę stanu pacjenta są mało rzetelne.

Którą metodę wybrać?

Wybór najbardziej odpowiedniej metody określa sam pacjent, jak również występujące u niego zaburzenie i dostępność wybranej metody w danej części kraju.

Uprzejmie informujemy, że Royal College of Psychiatrists nie udziela porad w indywidualnych przypadkach. Na stronie FAQ (często zadawane pytania) znajdziesz odpowiedź, gdzie i w jaki sposób należy ubiegać się o pomoc.

Powiedz nam co myślisz o tej ulotce!

Prosimy odpowiedzieć na poniższe pytania, a następnie kliknąć ‘wyślij’. Odpowiedzi można również wysłać mailem na adres dhart@rcpsych.ac.uk

W każdym rzędzie należy zaznaczyć odpowiedź, która najlepiej określa Twoje odczucia na temat określenia w kolumnie po lewej stronie.

Twoje odpowiedzi pomogą nam ocenić użyteczność naszej ulotki – postaraj się odpowiedzieć na każde pytanie.

Ta ulotka:	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest czytelna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest pożyteczna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
traktuje czytelnika z szacunkiem
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest dobrze skomponowana
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się

Przeczytałeś tę ulotkę ponieważ (wybierz nie więcej niż dwie kategorie):

Twoja grupa wiekowa (prosimy odpowiednio zaznaczyć)

Uwagi: