Zaburzenie afektywne dwubiegunowe: główne fakty

Czym jest zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe to schorzenie, w którym występują ostre aberracje nastroju.  Epizody te zazwyczaj trwają od kilku tygodni do kilku miesięcy i mogą mieć następujące cechy:

• przygnębienie ostra depresja i rozpacz
• ‘maniakalne’ poczucie radości, nadmierna aktywność i utrata inhibicji
• ‘mieszanka nastrojowa’, w której pojawia się przygnębienie w połączeniu z nadpobudliwością i nadmierną aktywnością charakterystyczną dla fazy manii.

Co wywołuje zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

• Choroba dwubiegunowa często występuje u kilku osób w rodzinie, a więc geny wydają się tu odgrywać istotną rolę.
• Powodem może być również problem fizjologiczny w układach mózgowych, które kontrolują nastrój, dzięki czemu chorobę tę można często opanować za pomocą leków.
• Stres może również wywoływać zmiany w nastroju.

Rodzaje choroby dwubiegunowej

• Typ 1
  W  tym typie choroby występuje co najmniej jeden epizod manii trwający ponad tydzień.  Niekiedy w tym przebiegu choroby pojawiają się tylko fazy manii, najczęściej jednak występują one w połączeniu z okresami depresji.
  
  
• Typ 2
  Ten typ rozpoznaje się wtedy, gdy wystąpiły co najmniej dwa napady ostrej depresji przy łagodnej fazie manii (zwanej hipomanią).
  
  
• Szybka zmiana faz
  Wahania nastroju występują co najmniej czterokrotnie w przeciągu 12-tu miesięcy.  Ten typ występuje u co dziesiątej osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową.
  
  
• Cyklotymia
  Wahania nastroju nie są zbyt ostre, ale często trwają dłużej.
  

Co się odczuwa podczas choroby dwubiegunowej?

W fazie depresji chory:

• czuje się nieszczęśliwy, a uczucia te nie mijają
• odczuwa niepokój i nadpobudliwość
• traci pewność siebie
• ogarnia go poczucie własnej bezwartościowości, nieprzydatności i beznadziei
• nachodzą go myśli samobójcze
• nie potrafi myśleć pozytywnie
• nie potrafi podjąć najprostszej nawet decyzji
• przestaje się czymkolwiek interesować i nie potrafi się na niczym skupić
• traci apetyt, chudnie
• ma kłopoty z zaśnięciem i budzi się bardzo wcześnie
• traci ochotę na seks
• unika ludzi.

W fazie manii chory:

• jest bardzo podniecony i szczęśliwy
• ogarnia go większe niż zazwyczaj poczucie własnej ważności
• jest pełen nowych i ekscytujących pomysłów, szybko przerzuca się z jednego na drugi
• ma niespożyte pokłady energii
• nie odczuwa potrzeby snu
• nabiera ochotę na seks
• tworzy nierealne plany
• jest nadmiernie aktywny, mówi dużo i szybko
• łatwo wpada w irytację, jeśli ludzie nie dostosowują się do jego planów lub nastrojów
• wydaje bez umiaru pieniądze.

Objawy psychotyczne:

Jeśli wahania nastroju są bardzo drastyczne, mogą pojawić się objawy psychotyczne:

• W fazie depresji, chorego ogarnia przemożne poczucie winy, czuje, że jest gorszy od wszystkich innych, może nawet uważać, że nie istnieje.
• W fazie manii, chory może uważać, że ma do spełnienia ważną misję, lub że ma nadzwyczajne zdolności i władzę.
• Mogą również wystąpić halucynacje – chory słyszy, widzi i czuje rzeczy i ludzi, których w danym miejscu nie ma.
  

Czy leczenie pomaga?

Istnieją trzy grupy leków normotymicznch (stabilizatorów nastroju).  Skuteczność ich działania objawia się dopiero po kilku miesiącach.

• Lit
  Lit stosuje się w leczeniu epizodów zarówno maniakalnych jak i depresyjnych.  Wymagane jest regularne badanie krwi, gdyż zbyt wysoka dawka może być szkodliwa dla organizmu.  Do skutków ubocznych należą uczucie pragnienia, częste oddawanie moczu i wzrost wagi ciała.
  
  
• Leki przeciwpadaczkowe
  Leki te są zazwyczaj stosowanie w przypadkach padaczki. Należą do nich kwas walproinowy, lamotrygina i karbamazepina.
  
  
• Leki antypsychotyczne atypowe
  Leki te stosuje się w leczeniu schizofrenii i należą do nich olanzapina, kwetiapina i risperidon.

Kuracje psychologiczne

Leczenie tego typu może być szczególnie pomocne w okresie między epizodami depresji i manii.  Do kuracji psychologicznych zalicza się:

• Psychoedukacja – pomaga zrozumieć chorobę dwubiegunową
• Obserwacja nastroju – pomaga zauważyć moment, w którym zaczyna się wahanie nastroju
• Techniki kontrolowania nastroju – pomagają w zapobieganiu huśtawce nastrojowej od w pełni rozwiniętej manii do epizodu depresji
• Rozwijanie ogólnych zdolności radzenia sobie
• Terapia poznawczo-behawioralna stosowana w leczeniu depresji.

Leczenie huśtawki nastrojowej

Stabilizatory nastroju to tylko jeden ze środków, jakie zazwyczaj podaje się choremu.  Stosuje się również:

• Przy epizodzie depresji – środki przeciwdepresyjne typu SSRI (inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny).  Ich działanie zauważa się zazwyczaj po 2-6 tygodniach i należy je kontynuować jeszcze co najmniej przez 8 tygodni po ustąpieniu epizodu depresyjnego, a następnie odstawiać je stopniowo.
  
  
• Przy epizodzie manii – środki antypsychotyczne.

Samopomoc, dzięki której chory potrafi:

• Rozpoznać wczesne oznaki nadchodzącej zmiany nastroju i zwrócić się o pomoc
• Zdobyć wiedzę na temat choroby dwubiegunowej
• Unikać szczególnie stresujących sytuacji
• Znaleźć co najmniej jedną osobę w swoim otoczeniu, na której można polegać, i która rozumie, na czym polega choroba dwubiegunowa
• Utrzymać równowagę pomiędzy życiem zawodowym, osobistym, towarzyskim i rozrywkowym
• Co najmniej 3 razy w tygodniu wykonywać 20-minutowe ćwiczenia fizyczne, co podtrzymuje dobry nastrój
• Zająć się sprawami, które przynoszą radość i wzbogacają życie
• Kontynuować nieprzerwanie przyjmowanie leków, aby nie zapoczątkować kolejnego wahnięcia nastroju
• Przygotować z lekarzem i rodziną ‘instrukcje na przyszłość’ wyjaśniające preferowany sposób leczenia w przypadku nawrotu choroby.

Jak pomóc osobie cierpiącej na chorobę dwubiegunową

• Czasem trudno znaleźć właściwe słowa rozmawiając z kimś, kto cierpi na depresję.  Postrzeganie świata przez taką osobę jest bardzo negatywne – często nie potrafi wyjaśnić, czego od nas oczekuje.  Najlepiej w takiej sytuacji po prostu uzbroić się w cierpliwość, wysłuchać co ma do powiedzenia i starać się zrozumieć.
• Podczas epizodu manii, chory sprawia wrażenie szczęśliwego, jest towarzyski i pełen energii.  Jednakże emocje odczuwane podczas jakiejkolwiek sytuacji towarzyskiej mogą wywołać jeszcze większe podniecenie.  Dobrze jest odradzić udział w przyjęciach, lub gorących dyskusjach i przekonać chorego, że potrzebuje pomocy.
• W okresach pomiędzy epizodami, warto zapoznać się z informacjami na temat choroby dwubiegunowej. Jeśli chory się zgodzi, dobrze jest towarzyszyć mu na wizytach u lekarza.  Pamiętajmy jednak, aby znaleźć czas dla siebie, aby doładować własne baterie.

Tłumaczenie: Joanna Carroll

Uprzejmie informujemy, że Royal College of Psychiatrists nie udziela porad w indywidualnych przypadkach. Na stronie FAQ (często zadawane pytania) znajdziesz odpowiedź, gdzie i w jaki sposób należy ubiegać się o pomoc.

Powiedz nam co myślisz o tej ulotce!

Prosimy odpowiedzieć na poniższe pytania, a następnie kliknąć ‘wyślij’. Odpowiedzi można również wysłać mailem na adres dhart@rcpsych.ac.uk

W każdym rzędzie należy zaznaczyć odpowiedź, która najlepiej określa Twoje odczucia na temat określenia w kolumnie po lewej stronie.

Twoje odpowiedzi pomogą nam ocenić użyteczność naszej ulotki – postaraj się odpowiedzieć na każde pytanie.

 

Zdecydowanie się zgadzam:	Zgadzam się	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest czytelna
	Zgadzam się	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest pożyteczna
	Zgadzam się	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
traktuje czytelnika z szacunkiem
	Zgadzam się	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest dobrze skomponowana
	Zgadzam się	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się

Przeczytałeś tę ulotkę ponieważ (wybierz nie więcej niż dwie kategorie):

	Jesteś pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Ktoś z Twojej rodziny jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Opiekujesz się kimś, kto jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Ktoś z Twoich znajomych/przyjaciół jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Jesteś pracownikiem służby zdrowia
	Studiujesz aby zostać pracownikiem służby zdrowia
	Z innego powodu (jakiego)?

Twoja grupa wiekowa (prosimy odpowiednio zaznaczyć)

	0 - 16 lat
	17 - 24 lata
	25 - 55 lata
	Powyzej 55 lat

Imię (nie wymagany):

Email (nie wymagany):

Uwagi: