Informacje na temat zdrowia psychicznego w języku polskim

Żałoba - Główne fakty

Bereavement - key facts

Czym jest żałoba?

Żałoba to uczucie żalu po śmierci osoby bliskiej.  Nie jest to pojedyncze uczucie, lecz cała gama różnych emocji, których doświadczamy w pierwszych miesiącach – czasem w pierwszych dwóch latach, a nawet dłużej – po śmierci bliskiego człowieka.

W okresie późniejszym, mimo iż nasze życie się zmieniło, większość z nas godzi się z tą stratą.  Poczucie żalu najczęściej występuje w przypadku śmierci kogoś, kogo znaliśmy przez dłuższy okres czasu.  Jednakże poronienie, martwy poród, lub śmierć niemowlęcia są przyczyną takich samych reakcji i odczuć.

Jakie odczucia pojawiają się najczęściej?

Rozpacz po śmierci bliskiej osoby przejawia się na wiele sposobów różniących się od siebie w zależności od kultury, wierzeń i obrzędów religijnych, lub indywidualnych przekonań.  Jednak u większości występują podobne emocje:

• Odrętwienie

W pierwszych kilku godzinach i dniach po śmierci bliskiej osoby, jesteśmy ogłuszeni, wręcz niezdolni uwierzyć w to, co się stało.

• Niepokój

Po kilku dniach, początkowe odrętwienie zazwyczaj ustępuje, dając miejsce poczuciu niepokoju oraz tęsknoty za utraconą osobą.  Chcielibyśmy ją w jakiś sposób odnaleźć, mimo iż dobrze wiemy, że to niemożliwe.  Trudno nam się odprężyć, zrelaksować, mamy kłopoty ze spaniem. W snach, a nawet na jawie wydaje nam się że widzimy lub słyszymy utraconą osobę.

• Złość

Często rodzi się w nas złość wobec lekarzy i pielęgniarek za to, że nie zapobiegli śmierci, wobec przyjaciół i krewnych za to, że nie dość pomogli, a nawet wobec osoby, która zmarła za to, że nas opuściła.

• Poczucie winy

Często rozmyślamy o tym wszystkim, czego nie zdążyliśmy zrobić, lub powiedzieć.  Zastanawiamy się, czy byliśmy w stanie zapobiec śmierci, mimo iż w większości przypadków jest to poza wszelką kontrolą.

• Ulga

Jeśli śmierć ukochanej osoby nastąpiła po ciężkiej i bolesnej chorobie, możemy poczuć ulgę. Nie jest to oznaką bezduszności – takie odczucia są zrozumiałe i występują bardzo często.

• Smutek

Po kilku tygodniach zmagania się z silnymi emocjami, stopniowo zaczynamy odczuwać spokojny smutek, zmniejsza się poczucie niepokoju, ale nachodzić nas mogą okresy depresji i poczucie wyobcowanie.  Ten stan najbardziej nasila się w cztery do sześciu tygodni po śmierci.

• Refleksja

Przez kilka następnych miesięcy, wiele czasu poświęcamy rozmyślaniom o zmarłej osobie, wspominając chwile spędzone razem.  Jest to okres spokojnych przemyśleń, niezbędny etap w procesie godzenia się ze śmiercią, mimo iż osobom w naszym otoczeniu wydaje się, że spędzamy czas siedząc bezczynnie.

• Stawanie się na powrót sobą

W miarę upływu czasu, ostry ból odczuwany tuż po śmierci ukochanej osoby blednie, smutek przemija i zaczynamy znowu myśleć o sprawach na przyszłość.  Mimo iż poczucie utraty cząstki nas samych wraz ze śmiercią ukochanej osoby nigdy w pełni nie zniknie, po jakimś czasie znów czujemy się w pełni sobą.

• Pożegnanie

W końcu pozwalamy ‘odejść’ zmarłej osobie i zaczynamy żyć na nowo.  Smutek nas opuścił, potrafimy już spać spokojnie, odczuwamy przypływ energii, powraca nawet pożądanie seksualne.

Niemożność pogodzenia się ze stratą

• Problemy mogą się pojawić w sytuacji, gdy po śmierci bliskiej osoby nie jesteśmy w stanie przejść przez normalny proces żałoby ze względów rodzinnych lub zawodowych.  Niektórzy ludzie wydają się na pozór nie odczuwać smutku po stracie bliskiej osoby i szybko wracają do normalnego życia.  Odbić się to może dopiero wiele lat później, gdy pojawiają się dziwne objawy fizjologiczne, lub napady depresji.
• Otoczenie często nie rozumie, że poronienie, martwy poród, lub przerwana ciąża wywołują równie silne uczucie żalu i straty.  Taki brak zrozumienia powoduje poczucie odosobnienia i przygnębienia.
• Czasem rozpoczęty już proces żałoby może utknąć w miejscu.  Początkowe uczucie szoku i niewiary w to, co się stało nie przechodzi.  Nawet po wielu latach trudno nam uwierzyć, że osoba, którą kochaliśmy nie żyje.
• Nie jesteśmy w stanie myśleć o niczym innym, zamieniając na przykład pokój zmarłego w nienaruszalną świętość.
• Niektóre osoby czują się tak przygnębione, że nachodzą je myśli samobójcze, przestają jeść i pić.
• Przeżywanie smutku po stracie osoby bliskiej może również odbijać się na zdrowiu fizycznym, zwiększając ryzyko raka i chorób serca.  Niekiedy ludzie starsi umierają w krótkim czasie po śmierci małżonka lub partnera.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieją organizacje charytatywne i religijne, które pomagają ludziom mającym trudności z pogodzeniem się ze stratą osoby kochanej.  Czasem dużą pomocą może być spotkanie i rozmowa z osobami, które przeżyły podobne doświadczenia.  Jeśli to nie wystarcza, należy zwrócić się o pomoc do psychoterapeuty specjalizującego się w pomaganiu ludziom w żałobie. Skierowanie na zajęcia grupowe, lub indywidualne wystawi lekarz pierwszego kontaktu (GP).

Lekarz może również przepisać środki nasenne w przypadku kłopotów ze snem, ale tylko na kilka dni.  Jeśli depresja się pogłębia, występuje brak apetytu, energii i snu, lekarz powinien wystawić skierowanie do psychologa, lub przepisać środki przeciwdepresyjne.  Jeśli depresja nadal się pogłębia, pomimo leczenia, konieczna może się okazać pomoc psychiatry.

 Jak pomóc osobom, które straciły kogoś bliskiego?

• Pomocą może być np. spędzenie czasu z osobą, która cierpi po stracie bliskiego, aby nie czuła się osamotniona w swym żalu.
• Dobrze jest pozwolić się wypłakać i mówić o tym, co się czuje.
• Należy unikać rad typu „weź się w garść”.
• Pomóc w sprawach praktycznych.
• W chwilach wyjątkowo bolesnych, jak np. rocznice, warto zaoferować pomoc.
• Trzeba dać im czas na przeżycie smutku po stracie ukochanej osoby.

Tłumaczenie: Joanna Carroll

Niniejsza ulotka podaje tylko podstawowe fakty i jest skróconą wersją naszej głównej ulotki, która jest dostępna tu www.rcpsych.ac.uk

 

Ulotka ta powstała dzięki szczodrości instytucji charytatywnej St Andrew’s w Northampton i jej Komitetu ds. Dystrybucji Funduszy Charytatywnych (Charitable Monies Allocation Committee).

 

© Czerwiec 2009 Royal College of Psychiatrists

 

Ulotkę tę można ściągać, ustawiać do niej linki, drukować i rozpowszechniać bezpłatnie.  Wszelkie zmiany i publikowanie na innych stronach internetowych zabronione.

 

Numer rejestracji organizacji charytatywnej (Anglia i Walia) 228636; Szkocja SC038369.

 

 

 

Uprzejmie informujemy, że Royal College of Psychiatrists nie udziela porad w indywidualnych przypadkach. Na stronie FAQ (często zadawane pytania) znajdziesz odpowiedź, gdzie i w jaki sposób należy ubiegać się o pomoc.

Powiedz nam co myślisz o tej ulotce!

Prosimy odpowiedzieć na poniższe pytania, a następnie kliknąć ‘wyślij’. Odpowiedzi można również wysłać mailem na adres dhart@rcpsych.ac.uk

W każdym rzędzie należy zaznaczyć odpowiedź, która najlepiej określa Twoje odczucia na temat określenia w kolumnie po lewej stronie.

Twoje odpowiedzi pomogą nam ocenić użyteczność naszej ulotki – postaraj się odpowiedzieć na każde pytanie.

 

Ta ulotka:	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest czytelna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest pożyteczna
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
traktuje czytelnika z szacunkiem
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się
jest dobrze skomponowana
	Zdecydowanie się zgadzam	Zgadzam się	Opinia neutralna	Nie zgadzam się	Zdecydowanie nie zgadzam się

Przeczytałeś tę ulotkę ponieważ (wybierz nie więcej niż dwie kategorie):

	Jesteś pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Ktoś z Twojej rodziny jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Opiekujesz się kimś, kto jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Ktoś z Twoich znajomych/przyjaciół jest pacjentem poradni zdrowia psychicznego
	Jesteś pracownikiem służby zdrowia
	Studiujesz aby zostać pracownikiem służby zdrowia
	Z innego powodu (jakiego)?

Twoja grupa wiekowa (prosimy odpowiednio zaznaczyć)

	0 - 16 lat
	17 - 24 lata
	25 - 55 lata
	Powyzej 55 lat

Imię (nie wymagany):

Email (nie wymagany):

Uwagi: