Zaburzenie afektywne dwubiegunowe: główne fakty

Czym jest zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe to schorzenie, w którym występują ostre aberracje nastroju.  Epizody te zazwyczaj trwają od kilku tygodni do kilku miesięcy i mogą mieć następujące cechy:

  • przygnębienie ostra depresja i rozpacz
  • ‘maniakalne’ poczucie radości, nadmierna aktywność i utrata inhibicji
  • ‘mieszanka nastrojowa’, w której pojawia się przygnębienie w połączeniu z nadpobudliwością i nadmierną aktywnością charakterystyczną dla fazy manii.

Co wywołuje zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

  • Choroba dwubiegunowa często występuje u kilku osób w rodzinie, a więc geny wydają się tu odgrywać istotną rolę.
  • Powodem może być również problem fizjologiczny w układach mózgowych, które kontrolują nastrój, dzięki czemu chorobę tę można często opanować za pomocą leków.
  • Stres może również wywoływać zmiany w nastroju.

Rodzaje choroby dwubiegunowej

  • Typ 1 W tym typie choroby występuje co najmniej jeden epizod manii trwający ponad tydzień.  Niekiedy w tym przebiegu choroby pojawiają się tylko fazy manii, najczęściej jednak występują one w połączeniu z okresami depresji.
  • Typ 2 Ten typ rozpoznaje się wtedy, gdy wystąpiły co najmniej dwa napady ostrej depresji przy łagodnej fazie manii (zwanej hipomanią).
  • Szybka zmiana fazWahania nastroju występują co najmniej czterokrotnie w przeciągu 12-tu miesięcy.  Ten typ występuje u co dziesiątej osoby cierpiącej na chorobę afektywną dwubiegunową.
  • CyklotymiaWahania nastroju nie są zbyt ostre, ale często trwają dłużej.

Co się odczuwa podczas choroby dwubiegunowej?

W fazie depresji chory:

  • czuje się nieszczęśliwy, a uczucia te nie mijają
  • odczuwa niepokój i nadpobudliwość
  • traci pewność siebie
  • ogarnia go poczucie własnej bezwartościowości, nieprzydatności i beznadziei
  • nachodzą go myśli samobójcze
  • nie potrafi myśleć pozytywnie
  • nie potrafi podjąć najprostszej nawet decyzji
  • przestaje się czymkolwiek interesować i nie potrafi się na niczym skupić
  • traci apetyt, chudnie
  • ma kłopoty z zaśnięciem i budzi się bardzo wcześnie
  • traci ochotę na seks
  • unika ludzi.

W fazie manii chory:

  • jest bardzo podniecony i szczęśliwy
  • ogarnia go większe niż zazwyczaj poczucie własnej ważności
  • jest pełen nowych i ekscytujących pomysłów, szybko przerzuca się z jednego na drugi
  • ma niespożyte pokłady energii
  • nie odczuwa potrzeby snu
  • nabiera ochotę na seks
  • tworzy nierealne plany
  • jest nadmiernie aktywny, mówi dużo i szybko
  • łatwo wpada w irytację, jeśli ludzie nie dostosowują się do jego planów lub nastrojów
  • wydaje bez umiaru pieniądze.

Objawy psychotyczne:

Jeśli wahania nastroju są bardzo drastyczne, mogą pojawić się objawy psychotyczne:

  • W fazie depresji, chorego ogarnia przemożne poczucie winy, czuje, że jest gorszy od wszystkich innych, może nawet uważać, że nie istnieje.
  • W fazie manii, chory może uważać, że ma do spełnienia ważną misję, lub że ma nadzwyczajne zdolności i władzę.
  • Mogą również wystąpić halucynacje – chory słyszy, widzi i czuje rzeczy i ludzi, których w danym miejscu nie ma.

Czy leczenie pomaga?

Istnieją trzy grupy leków normotymicznch (stabilizatorów nastroju).  Skuteczność ich działania objawia się dopiero po kilku miesiącach.

  • LitLit stosuje się w leczeniu epizodów zarówno maniakalnych jak i depresyjnych.  Wymagane jest regularne badanie krwi, gdyż zbyt wysoka dawka może być szkodliwa dla organizmu.  Do skutków ubocznych należą uczucie pragnienia, częste oddawanie moczu i wzrost wagi ciała.
  • Leki przeciwpadaczkoweLeki te są zazwyczaj stosowanie w przypadkach padaczki. Należą do nich kwas walproinowy, lamotrygina i karbamazepina.
  • Leki antypsychotyczne atypoweLeki te stosuje się w leczeniu schizofrenii i należą do nich olanzapina, kwetiapina i risperidon.

Kuracje psychologiczne

Leczenie tego typu może być szczególnie pomocne w okresie między epizodami depresji i manii.  Do kuracji psychologicznych zalicza się:

  • Psychoedukacja – pomaga zrozumieć chorobę dwubiegunową
  • Obserwacja nastroju – pomaga zauważyć moment, w którym zaczyna się wahanie nastroju
  • Techniki kontrolowania nastroju – pomagają w zapobieganiu huśtawce nastrojowej od w pełni rozwiniętej manii do epizodu depresji
  • Rozwijanie ogólnych zdolności radzenia sobie
  • Terapia poznawczo-behawioralna stosowana w leczeniu depresji.

Leczenie huśtawki nastrojowej

Stabilizatory nastroju to tylko jeden ze środków, jakie zazwyczaj podaje się choremu.  Stosuje się również:

  • Przy epizodzie depresji – środki przeciwdepresyjne typu SSRI (inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny).  Ich działanie zauważa się zazwyczaj po 2-6 tygodniach i należy je kontynuować jeszcze co najmniej przez 8 tygodni po ustąpieniu epizodu depresyjnego, a następnie odstawiać je stopniowo.
  • Przy epizodzie manii – środki antypsychotyczne.

Samopomoc, dzięki której chory potrafi:

  • Rozpoznać wczesne oznaki nadchodzącej zmiany nastroju i zwrócić się o pomoc
  • Zdobyć wiedzę na temat choroby dwubiegunowej
  • Unikać szczególnie stresujących sytuacji
  • Znaleźć co najmniej jedną osobę w swoim otoczeniu, na której można polegać, i która rozumie, na czym polega choroba dwubiegunowa
  • Utrzymać równowagę pomiędzy życiem zawodowym, osobistym, towarzyskim i rozrywkowym
  • Co najmniej 3 razy w tygodniu wykonywać 20-minutowe ćwiczenia fizyczne, co podtrzymuje dobry nastrój
  • Zająć się sprawami, które przynoszą radość i wzbogacają życie
  • Kontynuować nieprzerwanie przyjmowanie leków, aby nie zapoczątkować kolejnego wahnięcia nastroju
  • Przygotować z lekarzem i rodziną ‘instrukcje na przyszłość’ wyjaśniające preferowany sposób leczenia w przypadku nawrotu choroby.

Jak pomóc osobie cierpiącej na chorobę dwubiegunową

  • Czasem trudno znaleźć właściwe słowa rozmawiając z kimś, kto cierpi na depresję.  Postrzeganie świata przez taką osobę jest bardzo negatywne – często nie potrafi wyjaśnić, czego od nas oczekuje.  Najlepiej w takiej sytuacji po prostu uzbroić się w cierpliwość, wysłuchać co ma do powiedzenia i starać się zrozumieć.
  • Podczas epizodu manii, chory sprawia wrażenie szczęśliwego, jest towarzyski i pełen energii.  Jednakże emocje odczuwane podczas jakiejkolwiek sytuacji towarzyskiej mogą wywołać jeszcze większe podniecenie.  Dobrze jest odradzić udział w przyjęciach, lub gorących dyskusjach i przekonać chorego, że potrzebuje pomocy.
  • W okresach pomiędzy epizodami, warto zapoznać się z informacjami na temat choroby dwubiegunowej. Jeśli chory się zgodzi, dobrze jest towarzyszyć mu na wizytach u lekarza.  Pamiętajmy jednak, aby znaleźć czas dla siebie, aby doładować własne baterie.

Tłumaczenie: Joanna Carroll

Get in contact to receive further information regarding a career in psychiatry