Leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku (depot)

Below is a Polish translation of our information resource on long-acting injectable (depot) antipsychotics. You can also view our other Polish translations.

Niniejsze informacje są przeznaczone dla wszystkich osób, które chciałyby dowiedzieć się więcej na temat leków przeciwpsychotycznych o przedłużonym uwalnianiu podawanych w formie zastrzyku (zwanych również lekami depot). Omówiono tutaj, czym są te leki, jak działają oraz jak możesz podjąć najlepszą dla siebie decyzję.

Czym są leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku?

Leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku stanowią specjalną postać leków przeciwpsychotycznych. Podaje się je w postaci zastrzyku.

Zastrzyki te zawierają lek przeciwpsychotyczny oraz substancję bazową. Substancją bazową może być olej lub woda, co umożliwia stopniowe uwalnianie leku do organizmu.

Leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku są potocznie nazywane lekami „depot”. Wynika to z faktu, że zastrzyki powodują utworzenie rezerwy (depot) leku w mięśniu, w który dokonano wstrzyknięcia. Jest on następnie powoli uwalniany do organizmu na przestrzeni tygodni lub miesięcy.

Istnieje wiele różnych leków, które można podawać w postaci zastrzyków (np. insulina w leczeniu cukrzycy). W niniejszym opracowaniu skupiono się jednak na lekach przeciwpsychotycznych o przedłużonym uwalnianiu podawanych w formie zastrzyku.

W jakich przypadkach stosuje się leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku?

Leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku stosuje się w leczeniu objawów psychozy. Są one często stosowane w leczeniu:

• schizofrenii
• zaburzeń schizoafektywnych
• zaburzenia afektywnego dwubiegunowego

Leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku mogą czasami być również stosowane w leczeniu objawów psychozy, jeśli współwystępują one z innymi schorzeniami, takimi jak ciężka depresja. Jeśli nie masz pewności, dlaczego lekarz sugeruje ci stosowanie leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku, poproś go o wyjaśnienie, dlaczego uważa tę formę leczenia za korzystną dla ciebie.

Być może będziesz przyjmować inne leki podczas stosowania leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku. Na przykład, jeśli cierpisz na zaburzenie schizoafektywne, możesz również przyjmować stabilizator nastroju. Ten lek możesz przyjmować w postaci tabletek lub płynu.

Czy leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku różnią się od innych postaci leków przeciwpsychotycznych?

Lek podawany w formie zastrzyku o przedłużonym uwalnianiu to dokładnie taki sam lek jak ten podawany w formie tabletek. Jedyne różnice to:

• droga, którą lek przedostaje się do organizmu
• dawka leku, którą pacjent otrzymuje. Wynika to z faktu, że lek uwalnia się powoli w miarę upływu czasu, dlatego potrzeba go więcej.

Oznacza to, że korzyści i skutki uboczne zastrzyku o przedłużonym uwalnianiu są takie same, jak w przypadku przyjmowania leku doustnie.

Co się stanie, gdy zostanie mi podany lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku?

Jeśli ma być ci podany lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku, zazwyczaj zostaniesz zaproszony do osobnej sali przez pielęgniarkę lub lekarza. Zazwyczaj zastrzyk podaje się w ramię, udo lub pośladek, w zależności od rodzaju leku.

Po każdym zastrzyku lek pozostaje w organizmie przez kilka tygodni lub miesięcy. Zależy to od rodzaju i dawki przyjmowanego leku przeciwpsychotycznego.

Co zrobić, jeśli mam dostać zastrzyk o przedłużonym uwalnianiu po raz pierwszy?

Zanim po raz pierwszy zostanie ci podany lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku, może być konieczne wykonanie jednej z poniższych czynności:

• Dawka próbna – jest to jednorazowy zastrzyk, który otrzymasz w celu sprawdzenia, czy nie wykazujesz nadwrażliwość na lek lub na bazę olejową. Jeśli po podaniu dawki próbnej nie wystąpi reakcja nadwrażliwości, zazwyczaj siedem dni później otrzymasz pierwszą pełną dawkę terapeutyczną.
• Zastrzyk o krótkim czasie działania – są to jedna lub dwie dawki leku podawane dzień po dniu. Taki zastrzyk zawiera tę samą substancję czynną co zastrzyk o przedłużonym uwalnianiu, ale uwalnia się w organizmie natychmiast, a nie stopniowo. Jeśli po podaniu tych zastrzyków nie wystąpią u ciebie żadne reakcje niepożądane, otrzymasz pełną dawkę terapeutyczną.
• Lek w postaci tabletek

Jeśli masz nadwrażliwość na ten lek lub na bazę olejową, istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia u ciebie niektórych typowych skutków ubocznych związanych z przyjmowanym lekiem. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w naszym przewodniku po lekach przeciwpsychotycznych. Może też wystąpić reakcja alergiczna.

Podając ci dawkę próbną, lekarze prowadzący twoje leczenie będą mogli wykryć ewentualne problemy i pomóc ci dostosować plan leczenia.

Dlaczego leki o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyków podaje się zazwyczaj w pośladek, udo lub ramię?

Niektóre substancje zawarte w zastrzykach mają dość gęstą konsystencję. Z tego powodu należy je wstrzykiwać w duży mięsień, aby zminimalizować (lub całkowicie wyeliminować) ból i obrzęk. O tym, czy najlepiej będzie wykonać zastrzyk w pośladek, udo czy ramię, możesz porozmawiać ze swoim lekarzem lub pielęgniarką.

Niektóre leki mogą być podawane wyłącznie w określonych miejscach, co może wpłynąć na to, które z nich wybierzesz.

Gdzie mogę udać się w celu wykonania zastrzyku?

Jeśli nie przebywasz w szpitalu, zazwyczaj sam możesz zdecydować, gdzie chcesz otrzymać zastrzyk. Niektóre z możliwych miejsc to:

• gabinet lekarski 
• ośrodek zdrowia psychicznego
• przychodnia ambulatoryjna
• twój dom.

W przypadku niektórych rodzajów zastrzyków konieczna będzie obserwacja pacjenta po podaniu leku. Z tego powodu może pojawić się potrzeba udania się do konkretnej placówki, która dysponuje odpowiednimi warunkami, aby to zapewnić. Możesz to omówić ze swoim lekarzem.

Jak często będę musiał poddawać się tym zastrzykom i jak długo będą one działać?

Częstotliwość przyjmowania leku o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku waha się od jednej dawki na tydzień do jednej dawki na pół roku. Najczęściej zastrzyk podaje się co cztery tygodnie.

To, jak długo utrzymuje się działanie tych zastrzyków, zależy od rodzaju choroby oraz od przyjmowanych leków. Powinieneś omówić to ze swoim lekarzem.

Więcej informacji na temat przyjmowanego leku można uzyskać, rozmawiając z farmaceutą lub zapoznając się z ulotką informacyjną dla pacjenta dołączoną do leku. Lekarz lub pielęgniarka powinni przekazać ci tę ulotkę podczas podawania zastrzyku o przedłużonym uwalnianiu. Możesz też poprosić o możliwość zapoznania się z tą ulotką przed wybraniem leku lub podczas podawania zastrzyku.

Po jakim czasie zastrzyki o przedłużonym uwalnianiu zaczynają działać?

Leki o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku są uwalniane do organizmu powoli, więc może upłynąć trochę czasu, zanim zaczną właściwie działać. Jeśli dotychczas przyjmowałeś leki przeciwpsychotyczne w postaci tabletek, możesz otrzymać zalecenie, aby kontynuować ich przyjmowanie przez krótki czas po rozpoczęciu otrzymywania zastrzyków o przedłużonym uwalnianiu. Będzie to trwało do momentu, w którym zastrzyk o przedłużonym uwalnianiu osiągnie pełną skuteczność. Osoba przepisująca ci lek poinformuje cię, czy musisz to robić.

Który lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu podawany w formie zastrzyku jest dla mnie najlepszy?

Osoba przepisująca ci lek powinna wspólnie z tobą zdecydować, który lek o przedłużonym uwalnianiu w postaci zastrzyku będzie dla ciebie najlepszy.

Wszystkie leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku wykazują zasadniczo podobną skuteczność. Istnieją jednak pewne niewielkie różnice w ich działaniu, podobnie jak ma to miejsce w przypadku różnych tabletek przeciwpsychotycznych. Na przykład zuklopentyksol może być lepszym wyborem, jeśli jesteś bardzo pobudzony. Z kolei flupentyksol może być lepszym wyborem, jeśli w przebiegu choroby zmagasz się z obniżonym nastrojem.

Istnieją również różnice w skutkach ubocznych, jakie mogą powodować poszczególne leki. Prawdopodobnie będzie to miało wpływ na to, który lek wybierzecie wspólnie z lekarzem.

Różne leki przeciwpsychotyczne należy podawać z różną częstotliwością. Na przykład jeden lek może wymagać podawania co cztery tygodnie, podczas gdy inny – co trzy miesiące. Może to wpłynąć na Twoją decyzję dotyczącą wyboru leku przeciwpsychotycznego, który będziesz przyjmować.

Czy leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyków podaje się wyłącznie osobom, które nie są w stanie wyrazić zgody?

Powszechnie panuje błędne przekonanie, że leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyków podaje się wyłącznie osobom, których stan psychiczny uniemożliwia wyrażenie zgody na leczenie.

Niektórym osobom należy podawać leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku, gdy czują się bardzo źle i przebywają w szpitalu. Może to być też konieczne, gdy czują się zbyt źle, by wyrazić zgodę na leczenie.

Jednak niektórzy pacjenci wybierają leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku zamiast innych opcji, takich jak tabletki.

Jakie są zalety i wady stosowania leków przeciwpsychotycznych o przedłużonym uwalnianiu podawanych w formie zastrzyku?

Do zalet i wad stosowania leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku mogą należeć między innymi następujące kwestie.

Zalety

• Nie będziesz musiał pamiętać o codziennym przyjmowaniu leków.
• Jest mniejsze prawdopodobieństwo, że zapomnisz o zażyciu leku, więc mniejsze jest też prawdopodobieństwo, że zachorujesz.
• Lek zawarty w zastrzykach o przedłużonym uwalnianiu pozostaje w organizmie dłużej niż tabletki po zaprzestaniu ich przyjmowania, co zmniejsza ryzyko nawrotu choroby (ponownego pogorszenia się stanu zdrowia).
• Mogą być pomocne, jeśli masz trudności z połykaniem tabletek.
• „Przyjmowanie zastrzyku raz w miesiącu jest dla mnie łatwiejsze (…) zwłaszcza biorąc pod uwagę mój rytm snu. Jeśli wybieram się na wieczorne wyjście, a potem zostaję u kogoś na noc, nie muszę się martwić o to, czy mam ze sobą tabletki. Jeśli chodzi o wygodę, znacznie łatwiej jest zorganizować comiesięczne szczepienie u lekarza pierwszego kontaktu”. Michael

Wady

• Możesz czuć się niekomfortowo na myśl o zastrzykach. Może to wynikać z wielu różnych powodów, od lęku przed igłami po bardziej ogólny niepokój związany z samą myślą o zastrzyku. To zrozumiałe, że przyjęcie zastrzyku może wydawać się o wiele poważniejszym przedsięwzięciem niż połknięcie tabletki.
• Zastrzyki o przedłużonym uwalnianiu działają dłużej niż ten sam lek przyjęty w postaci tabletek, co może oznaczać, że masz mniejszą kontrolę nad tym, kiedy przyjmujesz lek, a kiedy nie. Chociaż może to być korzystne dla twojego zdrowia, może też sprawić, że poczujesz utratę pewnego stopnia kontroli nad swoją terapią.
• Niektórzy po otrzymaniu zastrzyku odczuwają ból, który może utrzymywać się przez kilka dni. Zazwyczaj jest on łagodny.

Decyzja o stosowaniu zastrzyków o przedłużonym uwalnianiu jest sprawą osobistą, a wszelkie odczucia, jakich doświadczasz w związku z nią, są uzasadnione.

Czy leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku powodują skutki uboczne?

Skutki uboczne leków przeciwpsychotycznych o przedłużonym uwalnianiu podawanych w formie zastrzyku są takie same jak w przypadku tego samego leku w postaci tabletek. Wynika to z faktu, że oba te preparaty zawierają tę samą substancję czynną i działają w podobny sposób.

Istnieją jednak pewne przejściowe skutki uboczne związane z zastrzykiem. U około 1 na 10 osób mogą wystąpić:

• ból
• niewielkie krwawienie w miejscu wstrzyknięcia
• przejściowy guzek lub zgrubienie skóry w miejscu wstrzyknięcia.

Niektóre leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku należą do starszej grupy leków przeciwpsychotycznych. Leki te nazywane są również lekami przeciwpsychotycznymi „pierwszej generacji”; należą do nich:

• dekanian flupentyksolu
• dekanian haloperidolu
• dekanian zuklopentyksolu.

Do nowszych leków przeciwpsychotycznych, czyli leków „drugiej generacji”, należą:

• rysperydon
• palmitynian paliperydonu
• monohydrat pamoatu olanzapiny
• arypiprazol

Ta lista niekoniecznie obejmuje wszystkie leki przeciwpsychotyczne. W każdej chwili mogą pojawić się nowe leki. Pamiętaj, że leki te będą miały różne nazwy „handlowe”.

Starsze leki przeciwpsychotyczne powodują skutki uboczne częściej niż te nowsze. Te skutki uboczne mogą się różnić w zależności od leku, ale mogą obejmować sztywność lub drżenie rąk i nóg. Dotyczy to tych leków również w formie tabletek.

Bardzo rzadko zdarza się, że zastrzyk zostanie przypadkowo podany do żyły zamiast do mięśnia. Jeśli tak się stanie lub osoba wykonująca zastrzyk uzna, że mogło do tego dojść, konieczne będzie udanie się do szpitala w celu pozostania pod obserwacją, aby upewnić się, że nie wystąpią żadne niepożądane skutki uboczne.

Ulotka informacyjna dla pacjenta powinna dostarczyć informacji o tym, jakie skutki uboczne występują najczęściej podczas przyjmowania danego leku.

Czy można coś zrobić, aby uniknąć tych skutków ubocznych?

Regularne zastrzyki mogą być nieprzyjemne i powodować początkowe zniechęcenie. Jednak wiele osób zauważa, że z czasem przyzwyczajają się do tego procesu i czują się z nim coraz swobodniej. Jeśli zastrzyki wywołują u ciebie niepokój lub stres, porozmawiaj z pielęgniarką lub lekarzem.

Dyskomfort fizyczny związany z regularnymi zastrzykami można również złagodzić, zmieniając za każdym razem miejsce wstrzyknięcia.

Różne leki o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku podaje się w różnych odstępach czasu. Na przykład niektóre podaje się co tydzień, inne co dwa tygodnie, a jeszcze inne co sześć miesięcy. Jeśli zastrzyki są dla ciebie bolesne, możesz zdecydować się na lek, który będzie wymagał rzadszego podawania.

Jeśli wystąpią u ciebie nieprzyjemne skutki uboczne, porozmawiaj ze swoim lekarzem na temat następujących możliwości:

• przyjmowanie mniejszych dawek leku. Twój lekarz powinien pomóc ci dobrać dawkę, która wywoła jak najmniej skutków ubocznych.
• stosując inny lek przeciwpsychotyczny, który wywołuje mniej skutków ubocznych.

Czy w przypadku przyjęcia do szpitala otrzymam lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku?

Jeśli zostaniesz przyjęty do szpitala na podstawie jednego z artykułów ustawy o zdrowiu psychicznym, lekarze mogą poddać cię leczeniu, nawet jeśli tego nie chcesz. Leczenie może obejmować podanie zastrzyku z lekiem przeciwpsychotycznym o przedłużonym uwalnianiu.

Lekarz powinien jednak omówić z tobą tę kwestię i uwzględnić twoje odczucia oraz opinie dotyczące leczenia.

Jeśli po trzech miesiącach nadal nie będziesz wyrażać zgody na leczenie, szpital ma prawny obowiązek zorganizować konsultację z niezależnym lekarzem. Ten lekarz zdecyduje czy musisz dalej przyjmować lek, czy nie.

Niektórzy pacjenci uważają, że leki przeciwpsychotyczne o przedłużonym uwalnianiu podawane w formie zastrzyku są dla nich pomocne. W niektórych przypadkach pacjenci decydują się na sporządzenie „oświadczenia woli na przyszłość” aby otrzymać lek, jeśli ich stan zdrowia się pogorszy. Polega to na poinformowaniu kogoś bliskiego lub zapisaniu, jakiego postępowania oczekujesz, gdyby Twój stan zdrowia uległ pogorszeniu i samodzielne podejmowanie decyzji stałoby się trudniejsze.

Co się stanie, jeśli pominę zastrzyk?

Jeśli pominiesz dawkę zastrzyku, powinieneś przyjąć ją jak najszybciej. Jeśli tego nie zrobisz, po pewnym czasie lek przestanie działać i twój stan może się znów pogorszyć.

Jeśli twój stan znów się pogarsza, mogą pojawić się u ciebie objawy, które miałeś, gdy źle się czułeś w przeszłości. Mogą to być na przykład słyszenie głosów lub odczuwanie niepokoju lub cierpienia.

Co zrobić, jeśli mam obawy dotyczące przyjmowanego przeze mnie leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku?

Podczas stosowania leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku zazwyczaj konieczne jest zgłaszanie się do pracownika służby zdrowia co kilka tygodni w celu wykonania zastrzyku. Podczas takiej wizyty możesz przedyskutować wszelkie obawy, które odczuwasz.

Możesz również porozmawiać ze swoim lekarzem, pielęgniarką lub koordynatorem opieki. Mogą być w stanie rozwiać twoje obawy lub wyjaśnić, dlaczego zalecono ci to leczenie.

Być może będą też mogli omówić z tobą alternatywne metody leczenia. Jeśli pojawią się jakiekolwiek pytania dotyczące przyjmowanych leków lub któraś z przeczytanych tu informacji nie jest zrozumiała, proszę zwrócić się do osób prowadzących twoją terapię. Spróbują one pomóc ci podjąć najlepszą decyzję dotyczącą leczenia.

Co mam zrobić, jeśli chcę przestać stosować lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu podawany w formie zastrzyku?

Jeśli chcesz zaprzestać stosowania leku przeciwpsychotycznego o przedłużonym uwalnianiu podawanego w formie zastrzyku, porozmawiaj ze swoim lekarzem.

Lekarz pomoże ci zrozumieć, w jaki sposób może to wpłynąć na twoje bezpieczeństwo, zdrowie i życie. Spróbuje też pomóc ci w podjęciu wyważonej i świadomej decyzji oraz doradzi, czy powinieneś przestać stosować lek i jak to zrobić w bezpieczny sposób.

Leki przeciwpsychotyczne nie powodują uzależnienia, ale organizm się do nich przyzwyczaja. Nagłe zaprzestanie stosowania może skutkować złym samopoczuciem fizycznym i psychicznym. Z tego powodu najlepiej jest stopniowo, co kilka tygodni, zmniejszać dawkę leku o niewielką wartość. Dzięki temu zmniejszy się ryzyko wystąpienia objawów odstawiennych podczas zmniejszania dawki leku. Pomoże to też tobie i twojemu lekarzowi ustalić, czy twoje zdrowie psychiczne ulega pogorszeniu. 

Jeśli objawy powrócą lub zaczną się nasilać w trakcie zmniejszania dawki lub po całkowitym odstawieniu leku, należy skonsultować się z lekarzem. Omówi on z tobą dalszą opiekę i plan leczenia.

Ważne informacje

Leki przeciwpsychotyczne mogą powodować senność, więc jeśli je zażywasz, pamiętaj:

• Alkohol może jeszcze bardziej nasilać senność.
• Jeśli nie jesteś w pełni przytomny lub masz wrażenie, że lek wpływa na twoją zdolność koncentracji, nie prowadź samochodu ani nie obsługuj żadnych maszyn.
• Niektóre inne leki, takie jak tabletki nasenne lub leki na alergię, mogą powodować większą senność niż zazwyczaj.

Czy należy monitorować mój stan zdrowia fizycznego?

Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym uwalnianiu w formie zastrzyku z powodu schizofrenii, choroby afektywnej dwubiegunowej lub psychozy, twój lekarz pierwszego kontaktu powinien zaprosić cię na coroczną kontrolę stanu zdrowia.

Osoba przeprowadzająca coroczną kontrolę stanu zdrowia będzie mogła wykryć ewentualne problemy zdrowotne i pomóc ci podjąć stosowne leczenie niezbędne do zachowania dobrego stanu zdrowia.

Autorzy

Niniejsze informacje zostały przygotowane przez Public Engagement Editorial Board (PEEB) działający przy Królewskim Kolegium Psychiatrów (Royal College of Psychiatrists). Informacje te odzwierciedlają najbardziej rzetelne dane dostępne w czasie ich opracowywania.

Autor Specjalista:  dr Konstantinos Ioannidis

Ekspert przez doświadczenie: Nick Hunter

Pełna bibliografia dostępna jest na żądanie.