Sut y gallwn wella presenoldeb mewn ysgolion?

---

Mae adolygiad systematig a meta-ddadansoddiad newydd o dystiolaeth wedi canfod bod ystod eang o ymyriadau ar gael i fynd i’r afael ag achosion amrywiol absenoldeb o’r ysgol, gyda thystiolaeth newydd sylweddol o dreialon rheoledig ar hap.

Gall presenoldeb gwael mewn ysgolion effeithio’n negyddol ar ymddygiad pobl ifanc ac ar eu hiechyd yn y dyfodol. Mae’n bryder iechyd cyhoeddus cynyddol oherwydd cyfraddau cynyddol o absenoldeb parhaus o’r ysgol—rhywbeth sydd wedi codi’n sylweddol ac wedi aros yn uchel mewn rhai rhannau o’r wlad ers pandemig COVID-19. Fe wnaeth adolygiad systematig a meta-ddadansoddiad newydd a gyhoeddwyd yn y Journal of Epidemiology & Community Health adolygu a chyfuno’r dystiolaeth o dreialon rheoledig ar hap (RCTs) ar ymyriadau i helpu i wella presenoldeb mewn ysgolion.

Edrychodd yr adolygiad ar 61 o erthyglau am RCTs a gynhaliwyd yn Awstralia, Canada, Seland Newydd, y Deyrnas Unedig a’r Unol Daleithiau, oherwydd tebygrwydd yn eu systemau addysg. Canolbwyntiodd hefyd ar astudiaethau a oedd yn cynnwys disgyblion o oedran ysgol gynradd neu uwchradd, eu rhieni, gwarcheidwaid neu athrawon.

Dywedodd Dr Jean Strelitz, Consortiwm Iechyd Meddwl Poblogaethau, cyd-awdur cyntaf yr adolygiad:

“Daw’r adolygiad hwn ar adeg dyngedfennol, gan nad yw presenoldeb mewn ysgolion wedi gwella’n llawn ers y pandemig. Mae absenoldeb parhaus o’r ysgol yn bryder iechyd cyhoeddus, gan ei fod yn gysylltiedig â chanlyniadau datblygiadol ac ymddygiadol gwaeth. Fe wnaethom nodi nifer fawr o dreialon diweddar o ansawdd uchel ar ymyriadau presenoldeb ysgol. Yn ein meta-ddadansoddiad, cafodd ymgysylltu â rhieni a gwella cyfathrebu â rhieni effeithiau cadarnhaol cyson ar bresenoldeb ar draws sawl astudiaeth. Fodd bynnag, mae ystod eang o fathau o ymyriadau a allai weddu i anghenion gwahanol ysgolion a phoblogaethau. Gallwn ddysgu o’r ymchwil newydd hon er mwyn llywio dull mwy seiliedig ar dystiolaeth o wella presenoldeb.”

Nododd y dadansoddiad mai ymyriadau ymgysylltu â rhieni a mentora oedd y rhai mwyaf cyson effeithiol, yn enwedig ymhlith grwpiau oedran iau, gan arwain at welliannau bach mewn presenoldeb.

Dangosodd addysgu sgiliau cymdeithasol ac emosiynol, ymyriadau ymddygiadol, ac ymyriadau sy’n targedu disgyblion risg uchel rai effeithiau cadarnhaol ar bresenoldeb hefyd, ond ychydig o dreialon o’r mathau hyn o ymyriadau a oedd ar gael, felly mae’n anoddach bod yn sicr o’r effeithiau. Er hynny, mae’r astudiaeth yn nodi y gallai fod amcanion a manteision ehangach i’r mathau hyn o ymyriadau, y tu hwnt i bresenoldeb.

Dywedodd yr Athro Ann John o Brifysgol Abertawe, uwch-awdur yr adolygiad:

“Mae absenoldeb parhaus yn effeithio ar gyfleoedd bywyd plant. Mae’n fater sy’n effeithio’n anghymesur ar blant dan anfantais, gan waethygu gwahaniaethau presennol o ran pa mor dda y mae disgyblion yn ei wneud yn yr ysgol. Mae dechrau blwyddyn ysgol newydd yn dod â sylw o’r newydd at sut y gallwn fynd i’r afael â hyn. Mae ein canfyddiadau’n cryfhau’r dystiolaeth bod angen dulliau sy’n ymateb i achosion cymhleth absenoldeb o’r ysgol er mwyn gwella presenoldeb, yn hytrach na dibynnu ar un ateb unigol. Yn benodol, gall cydweithio’n agos â rhieni a darparu cymorth cyson ar ffurf mentora unigol wneud gwahaniaeth. Y flaenoriaeth nawr yw adeiladu ar y dystiolaeth hon a deall sut y gellir defnyddio’r dulliau hyn yn effeithiol ar draws ein hysgolion.”

Mae’r dystiolaeth yn awgrymu y byddai dull un-maint-i-bawb yn methu ag ymateb i anghenion gwahanol boblogaethau o fyfyrwyr, o ystyried achosion amrywiol absenoldeb. Fodd bynnag, gall gweithredu ymyriadau ymgysylltu â rhieni fod yn opsiwn buddiol ar raddfa fawr, oherwydd ei effeithiolrwydd a’r rhwyddineb cymharol o ran ehangu’r math hwn o ymyriad i lefel genedlaethol.

Mae’r adolygiad yn tynnu sylw at yr angen i gynnal mwy o dreialon yn y DU ar y pwnc hwn i helpu i lywio polisi a mynd i’r afael â’r tueddiadau ar i lawr presennol o ran presenoldeb mewn ysgolion yn y DU.

Dywedodd Jessica Barrett o’r Ganolfan Gydweithredol Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl, cyd-awdur cyntaf yr adolygiad:

“Mae pob diwrnod y mae plentyn yn colli’r ysgol yn gyfle a gollwyd i ddysgu, meithrin perthnasoedd a magu hyder. Gwyddom fod presenoldeb, llesiant a chanlyniadau addysgol wedi’u cysylltu’n agos, gan wneud absenoldeb yn bryder i ysgolion, teuluoedd a chymunedau. Mae ein canfyddiadau’n dangos bod sawl ffordd o wella presenoldeb, gan adlewyrchu’r nifer fawr o resymau pam mae plant yn absennol. Gall ysgolion chwarae rhan bwysig wrth fynd i’r afael â phresenoldeb drwy gryfhau perthnasoedd â myfyrwyr, rhieni a gwarcheidwaid, a thrwy deilwra cymorth i anghenion unigol. Mae ein hadolygiad yn rhoi darlun cliriach o’r dulliau sy’n debygol o wella presenoldeb, gan helpu addysgwyr i nodi beth a allai weithio orau i’r plant y maent yn eu dysgu.”

Cyhoeddwyd ‘Interventions to improve school attendance: a systematic review and meta-analysis of evidence from randomised controlled trials’ gan Jean Strelitz et al., yn y Journal of Epidemiology & Community Health.

Cynigiwyd yr adolygiad tystiolaeth hwn gan yr Athro Ann John o Brifysgol Abertawe a rhaglen Dyfodol Coleg Brenhinol y Seiciatryddion mewn ymateb i Lywodraeth Cymru yn nodi presenoldeb ac absenoldeb o’r ysgol fel maes blaenoriaeth.

Cefnogwyd y gwaith hwn gan raglen Ymchwil Data Gweinyddol (ADR) Cymru ym Mhrifysgol Abertawe (grant ESRC ES/S007393/1) a rhaglen Dyfodol Coleg Brenhinol y Seiciatryddion. Arweiniwyd yr ymchwil gan ymchwilwyr yn y Ganolfan Gweithredu Iechyd Meddwl Cyhoeddus, y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl, a Phrifysgol Abertawe, ac yn rhwydwaith ymchwil cenedlaethol UKRI, Consortiwm Iechyd Meddwl Poblogaethau Gwella Iechyd y Boblogaeth y DU (PHIUK) (grant MRC MR/Y030788/1).