Psychoza

Below is a Polish translation of our information resource on psychosis. You can also view our other Polish translations.

Termin „psychoza” odnosi się do sytuacji, w której myśli i odczucia danej osoby zmieniają się tak radykalnie, że nie jest ona w stanie odróżnić swoich objawów od rzeczywistości. Niniejsze opracowanie omawia temat psychozy. Opisuje, czym ona jest, dlaczego się pojawia, jak się ją leczy oraz jaki ma związek z innymi chorobami psychicznymi i fizycznymi.

Czym jest psychoza?

Terminu „psychoza” używa się do opisania zespołu objawów. Kiedy ktoś doświadcza psychozy, myśli i uczucia tej osoby zmieniają się tak radykalnie, że trudno jest jej odróżnić, co jest rzeczywistością, a co nie.

Psychoza występuje znacznie częściej, niż wielu ludziom się wydaje. Może wywoływać przerażenie u osób, które jej doświadczają, i niepokój u innych osób w najbliższym otoczeniu. Istnieje jednak możliwość uzyskania pomocy i wsparcia.

Jakie są objawy psychozy?

Urojenia

Urojenia to przekonania, które wydają ci się całkowicie prawdziwe. Jednak przekonania te prawdopodobnie nie będą zrozumiałe dla innych osób, takich jak twoi przyjaciele i rodzina, ani nie będą przez nich podzielane. Urojenia te mogą polegać na głębokim przekonaniu, że:

• jesteś o wiele potężniejszy, ważniejszy, bogatszy lub sławniejszy, niż jesteś w rzeczywistości. Możesz na przykład myśleć, że jesteś członkiem rodziny królewskiej.
• różne rzeczy mają związek z tobą i twoim życiem. Możesz na przykład mieć wrażenie, że osoby występujące w telewizji lub radiu komunikują się z tobą lub przekazują ci wiadomości przeznaczone wyłącznie dla ciebie.
• ktoś cię obserwuje, krzywdzi lub knuje przeciwko tobie. Możesz na przykład podejrzewać, że rząd podsłuchuje twoje rozmowy telefoniczne.

Możesz dzielić się tymi przekonaniami lub rozmawiać na ich temat z innymi ludźmi. Możesz również robić rzeczy, które wynikają z tych przekonań – na przykład chować się przed ludźmi, którzy twoim zdaniem cię krzywdzą.

Przekonań tego rodzaju nie da się łatwo wyjaśnić powołując się na religię czy kulturę.

Halucynacje

Halucynacje to sytuacje, w których doświadczasz rzeczy, których inni ludzie nie doświadczają. Możesz słyszeć, widzieć, odczuwać, jak również czuć zapach lub smak rzeczy, których w rzeczywistości nie ma.

Najczęstszym rodzajem halucynacji są halucynacje słuchowe. To sytuacja, w której słyszysz dźwięki, głos lub głosy, których inni nie słyszą. Głosy te zwykle sprawiają wrażenie, jakby ktoś mówił ci do ucha, zza twoich pleców lub z daleka, a nie w twojej głowie. Czasami te głosy mogą zwracać się bezpośrednio do ciebie, a czasami mogą rozmawiać o tobie między sobą. Mogą również robić jedno i drugie.

Może ci się wydawać, że twoje myśli są „transmitowane” na głos, i że inni je słyszą.

Czasami urojenia pomagają „wyjaśnić” halucynacje, których doświadczasz. Na przykład, jeśli słyszysz głosy rozmawiające o tobie, możesz nabrać przekonania, że twoi sąsiedzi knują przeciwko tobie, i że to właśnie ich głosy słyszysz.

Halucynacje słuchowe mogą brzmieć inaczej u różnych osób. Niektórzy ludzie słyszą głosy, które są przerażające, zastraszają lub są niepokojące. Niektórzy słyszą głosy, które są bardziej „neutralne”, a u niektórych dodają one nawet otuchy lub uspokajają. Niektórzy na początku słyszą głosy o bardziej neutralnym lub przyjaznym brzmieniu, które z czasem stają się coraz bardziej niepokojące lub nieprzyjemne.

Nieuporządkowane myślenie

Jeśli odczuwasz nieuporządkowane myślenie:

• twoje myśli i pomysły mogą być chaotyczne i wydawać się niespójne
• innym może być trudno nadążyć za tym, co mówisz
• w niektórych przypadkach twoja mowa może stać się tak nieskładna, że w ogóle nie będzie miała sensu.

Przekonanie, że ktoś wywiera na ciebie wpływ lub cię kontroluje

Możesz zacząć żywić głębokie przekonania, że:

• twoje myśli, uczucia lub działania są spowodowane wpływem lub kontrolą kogoś lub czegoś, na przykład mikroczipu lub satelity
• twoje myśli są ci podsuwane do głowy lub usuwane z niej przez coś lub kogoś innego
• twoje myśli są nadawane na głos z twojego umysłu, dzięki czemu inni ludzie mogą je poznać

Możesz zacząć podejrzliwie patrzeć na otaczających cię ludzi i mieć trudności z zaufaniem innym, albo możesz wierzyć, że jesteś kontrolowany przez jakąś siłę zewnętrzną, taką jak Bóg, diabeł, duchy lub kosmici.

Przeżycia te będą wydawały ci się prawdziwe, nawet jeśli osoby z twojego otoczenia wiedzą, że tak nie jest.

Warto pamiętać, że raczej nie będziesz odczuwać tych objawów przez cały czas. Zamiast tego najprawdopodobniej będziesz odczuwać różne objawy w różnych momentach, a ich nasilenie będzie się różnić w zależności od wielu czynników. Na przykład najpierw mogą pojawić się urojenia, a potem halucynacje. Może to utrudniać uświadomienie sobie, że coś jest nie tak.

Kiedy doświadczasz psychozy, możesz mieć trudności ze zdaniem sobie sprawy, że doświadczasz powyżej opisanych objawów. Może to, niestety, utrudniać szukanie pomocy.

Oddzielanie urojeń od rzeczywistości

Osobom postronnym może być trudno zdać sobie sprawę, że masz urojenia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy elementy twojego życia powiązane są z twoimi urojeniami lub gdy opierają się one na rzeczywistych rzeczach. Na przykład:

Religia

Jeśli jesteś osobą wierzącą, przekonanie, że poprzez modlitwę możesz rozmawiać z Bogiem, może stanowić naturalną część twojego systemu wierzeń. Jeśli jednak te przekonania zaczną nabierać na sile, przybierać skrajny charakter, lub zaczną wpływać na twoje relacje z innymi, może to oznaczać, że coś jest nie tak.

Praca

Innym może być trudno zorientować się, że masz urojenia, jeśli wykonujesz pracę związaną z tymi urojeniami. Na przykład, jeśli musiałeś pracować z informacjami niejawnymi, między innymi w administracji rządowej lub w wojsku, i doświadczasz urojeń dotyczących inwigilacji.

Życie prywatne

Być może w twoim życiu prywatnym miały miejsce pewne wydarzenia, które doprowadziły do tego, że stałeś się obiektem kontroli lub inwigilacji. Zalicza się do tego bycie w związku, w którym dochodziło do przemocy. Jeśli zaczniesz mieć urojenia, że ktoś cię śledzi lub kontroluje, osobom w twoim otoczeniu może zająć trochę czasu, zanim zorientują się, że nie czujesz się najlepiej.

Jeśli doświadczasz urojeń, twoje myśli i wyobrażenia będą bardziej skrajne niż zwykle i prawdopodobnie będą wydawać się innym dziwne lub niepasujące do twojej osobowości.

Jak wygląda doświadczanie psychozy?

Osobom, które nigdy nie doświadczyły psychozy, może być trudno zrozumieć, jak to jest. Osoby, które w przeszłości doświadczyły psychozy, zgodziły się podzielić poniżej swoimi doświadczeniami:

„Siedziałam na szpitalnym parkingu i czułam się, jakbym znajdowała się wewnątrz ogromnej, pustej kuli. Widziałam tylko ciemnoszare i czarne elementy układanki, z których składała się ta kula. Zaczęły one opadać na zewnątrz, pozostawiając mnie w czarnej pustce. Byłam przerażona. To było tak, jakby świat się rozpadł i nadeszła zagłada naszej planety”. Debra

„Miałem widok na doki i prawie udało mi się odczytać nazwy niektórych statków. Byłem w stanie głębokiej psychozy i wyciągnąłem rękę przez okno, jakbym chciał dotknąć statków, dźwigów i doków”. Michael

„Kiedyś wydawało mi się, że odczuwam okropny ból. To nie było złudzenie, tylko halucynacja zmysłowa – naprawdę to czułem. Ból był odczuwalny nawet wtedy, gdy słyszałem głosy – wydaje mi się, że to dodawało moim objawom dodatkowej realności. Często ból głowy i przerażająca myśl pojawiały się u mnie w tym samym momencie”. Mark

W jaki sposób psychoza wiąże się z innymi chorobami psychicznymi?

Termin „psychoza” służy do opisania grupy objawów. Jest to również termin zbiorczy. Objawy psychozy mogą występować u osób cierpiących na wiele różnych schorzeń, takich jak:

• schizofrenia
• zaburzenia schizoafektywne
• choroba dwubiegunowa
• ciężka depresja

Inne choroby psychiczne, takie jak uogólnione zaburzenia lękowe lub zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD), również mogą prowadzić do wystąpienia psychozy. Może ona wynikać z ogromnego stresu związanego z chorobą.

Psychoza może również wystąpić, gdy ktoś:

• dozna urazu mózgu
• odstawia alkohol
• cierpi na niedobór snu
• zażył narkotyki rekreacyjne, takie jak marihuana lub kokaina
• odstawia narkotyki rekreacyjne
• ma infekcję, na przykład infekcję dróg moczowych. Infekcje mogą czasami wywoływać stan zwany majaczeniem, który może powodować dezorientację, a niekiedy prowadzi do wystąpienia objawów psychotycznych. Objawy psychotyczne zazwyczaj ustępują wraz z leczeniem przyczyny majaczenia.

Objawy mogą również wystąpić jako efekt uboczny nowego lub niedawno przepisanego leku albo w trakcie jego odstawiania.

Czasami nie da się ustalić, dlaczego u danej osoby rozwinęła się psychoza.

Pojęcie „psychoza” ma różne znaczenie dla różnych osób:

• Niektórzy ludzie doświadczają tylko jednego „epizodu” psychozy. Oznacza to, że doświadczają psychozy, wracają do zdrowia i nigdy więcej się ona nie powtarza.
• Niektórzy ludzie doświadczają epizodów psychozy wielokrotnie w ciągu swojego życia.
• U niektórych z tych osób zostanie zdiagnozowana schizofrenia, zaburzenia schizoafektywne lub inne pokrewne choroby psychotyczne. Diagnoza, którą otrzymasz, może wydawać się dość skomplikowana. Możesz zatem poprosić lekarza o wyjaśnienie, co oznaczają poszczególne elementy tej diagnozy.

Jeśli doświadczyłeś jednego lub kilku epizodów psychozy i chcesz dowiedzieć się, dlaczego nie zdiagnozowano u ciebie schizofrenii czy zaburzeń schizoafektywnych, porozmawiaj ze swoim lekarzem. Lekarz może uważać, że żadna z tych diagnoz nie opisuje najlepiej twoich doświadczeń z różnych powodów.

Co powoduje psychozę?

Nie zawsze znamy przyczyny psychozy. Niektóre czynniki mogą zwiększać ryzyko wystąpienia psychozy, m.in.:

• Istotne wydarzenia życiowe – psychoza może czasem wystąpić po przeżyciu ważnego lub stresującego wydarzenia, takiego jak śmierć bliskiego przyjaciela lub krewnego. Ryzyko jej wystąpienia jest również większe u osób, które w dzieciństwie doświadczyły przemocy lub zaniedbania.
• Poród - psychoza może wystąpić po urodzeniu dziecka, co określane jest jako psychoza poporodowa.
• Narkotyki – po zażyciu nielegalnych narkotyków, takich jak marihuana, LSD, kokaina czy „speed”, może dojść do psychozy. W niektórych przypadkach, gdy ktoś przestaje zażywać narkotyki lub pić alkohol, objawy psychozy ulegają złagodzeniu. Czasami jednak związek między narkotykami a psychozą jest bardziej złożony. Jeśli zażywasz narkotyki, porozmawiaj z osobami prowadzącymi twoje leczenie o tym, jak możesz uzyskać pomoc w rzuceniu nałogu.
• Kiedy ktoś cierpi na zaburzenia nastroju – psychoza może wystąpić w przypadku ciężkiego epizodu depresyjnego lub epizodu maniakalnego.
• Brak snu – skrajny brak snu może wywołać psychozę.

Warto zauważyć, że większość ludzi doświadczających stresu lub zażywających narkotyki, czy kobiet rodzących dzieci, nigdy nie doświadczy psychozy. Czasami psychoza pojawia się bez wyraźnego powodu. Należy pamiętać, że niezależnie od przyczyny, jeśli wystąpi u ciebie psychoza, nie jest to twoja wina.

Twój lekarz może chcieć ustalić, co spowodowało wystąpienie u ciebie psychozy, na wypadek gdyby ta wiedza mogła pomóc w leczeniu. Na przykład, jeśli zażywasz narkotyki, pomoc w rzuceniu nałogu może być ważnym elementem procesu powrotu do zdrowia. Jeśli jednak sięganie po narkotyki lub alkohol jest twoim sposobem radzenia sobie z problemami, w dalszym ciągu powinno być ci zaoferowane szybkie i oparte na dowodach leczenie psychozy.

Co mam zrobić, jeśli wydaje mi się, że doświadczam psychozy?

Jeśli zauważysz u siebie jakiekolwiek objawy związane z psychozą, skonsultuj się z lekarzem rodzinnym. Prawdopodobnie zostaniesz skierowany do specjalistycznej placówki zajmującej się zdrowiem psychicznym lub do lokalnej Early Intervention in Psychosis (placówki zajmującej się wczesną interwencją w przypadku psychoz).

Usługi Early Intervention in Psychosis

Early Intervention in Psychosis (EIP) (usługi w ramach wczesnej interwencji w przypadku psychozy) to model opieki, który wprowadzono w celu zapewnienia osobom doświadczającym lub mogącym doświadczać psychozy szybkiego dostępu do odpowiedniej opieki. Istnieje wiele dowodów wskazujących, że jeśli osoby cierpiące na psychozę szybko otrzymają pomoc, mają większe szanse na wyzdrowienie – i to w krótkim czasie.

Ocena

Jeśli występują u ciebie objawy psychotyczne, specjalista doświadczony w temacie leczenia psychozy powinien ocenić twój stan pytając o:

• twoje zdrowie psychiczne
• zażywanie narkotyków lub picie alkoholu
• wszelkie przyjmowane leki
• wszelkie dolegliwości fizyczne, na które cierpisz, oraz ogólny stan twojego zdrowia
• twoje relacje z bliskimi i sieci wsparcia – na przykład czy korzystasz z pomocy opiekuna
• wszelkie traumatyczne lub trudne przeżycia, które miałeś w przeszłości
• twoje wykształcenie i historię zatrudnienia
• ogólną jakość życia.

Może się to wydawać sporą ilością informacji. Ma to jednak za zadanie pomóc osobom zajmującym się twoim leczeniem zrozumieć, jak wygląda twoje życie, z jakimi trudnościami się borykasz oraz na jakie różne sposoby mogą ci pomóc.

Niestety, jeśli przeżywasz epizod psychozy, możesz nie być w stanie sobie uświadomić, że coś jest nie tak. Może to utrudniać szukanie pomocy.

Nie istnieje żadne badanie fizyczne pozwalające rozpoznać psychozę. Osoba przeprowadzająca ocenę postara się natomiast dowiedzieć, czy występują u ciebie jakieś objawy. Pomoże jej to postawić trafną diagnozę.

Jak leczy się psychozę?

Istnieje wiele różnych rzeczy, które mogą pomóc osobie cierpiącej na psychozę. Mogą one okazać się przydatne na różne sposoby w różnych sytuacjach.

Niestety, niektóre z usług wspomnianych w tej sekcji nie zawsze są dostępne na terenie całego Zjednoczonego Królestwa. Dodatkowo, niektóre z istniejących usług mogą nie być dostępne od razu.

Leki

Jeśli doświadczasz objawów psychozy po raz pierwszy, prawdopodobnie zostanie ci zaproponowany lek przeciwpsychotyczny.

Jak działają leki przeciwpsychotyczne?

Leki przeciwpsychotyczne oddziałują na różne substancje chemiczne w mózgu, a zwłaszcza na substancję zwaną „dopaminą”. Uważa się, że objawy psychotyczne, takie jak urojenia i halucynacje, wynikają z nadmiernego wytwarzania dopaminy przez mózg. Leki przeciwpsychotyczne działają poprzez obniżenie poziomu dopaminy w mózgu, co może złagodzić lub zmniejszyć objawy psychotyczne.

Uważa się, że stan psychozy wpływa również na inne substancje chemiczne występujące w mózgu, takie jak serotonina, noradrenalina, histamina i glutaminian. Wiele leków przeciwpsychotycznych wpływa również na poziom tych substancji chemicznych. 

Czy leki przeciwpsychotyczne mają efekty uboczne?

Wszystkie leki mają efekty uboczne, które mogą się różnić w zależności od osoby i rodzaju leku. Lekarz powinien wyjaśnić ci, jakie efekty uboczne mogą wystąpić po rozpoczęciu przyjmowania leków przeciwpsychotycznych, oraz dać ci możliwość omówienia przepisanego ci leku i wszelkich twoich ewentualnych wątpliwości.

Powinieneś również otrzymać ulotkę wyjaśniającą typowe efekty uboczne związane z lekiem, który został ci przepisany. Warto poświęcić chwilę na przeczytanie tej ulotki, a w razie jakichkolwiek pytań należy zwrócić się do lekarza, który przepisał lek.

Jeśli masz wrażenie, że przyjmowany przez ciebie lek powoduje nieprzyjemne efekty uboczne, porozmawiaj z lekarzem. W takim wypadku lekarz powinien pomóc ci dobrać lek, który łagodzi objawy, a jednocześnie nie powoduje nieprzyjemnych czy trudnych do zniesienia efektów ubocznych. Przepisując lek przeciwpsychotyczny, lekarz powinien również wziąć pod uwagę inne przyjmowane przez ciebie leki oraz potencjalne interakcje między nimi. Więcej informacji na temat interakcji między lekami można znaleźć na stronie internetowej BNF.

Monitorowanie stanu zdrowia

Przed rozpoczęciem przyjmowania jakiegokolwiek leku przeciwpsychotycznego powinno odbyć się kompleksowe badanie twojego zdrowia fizycznego. Obejmuje ono:

• badania krwi w celu wykrycia chorób takich jak cukrzyca i wysoki poziom cholesterolu
• pomiary fizyczne (takie jak ciśnienie krwi, tętno i temperatura)
• pomiary wzrostu i masy ciała, a także ewentualnie obliczenie wskaźnika masy ciała (BMI)
• EKG, które mierzy aktywność elektryczną serca
• rozmowę na temat palenia, spożywania alkoholu i zażywania narkotyków, jeśli te kwestie dotyczą ciebie.

Należy pamiętać, aby co najmniej raz w roku poddać się badaniom kontrolnym zdrowia fizycznego w trakcie przyjmowania leków przepisanych w celu leczenia psychozy. Badania te może przeprowadzić lekarz rodzinny lub zespół ds. zdrowia psychicznego. Porozmawiaj ze swoim zespołem ds. zdrowia psychicznego, aby dowiedzieć się, kto przeprowadzi badania stanu twojego zdrowia fizycznego oraz co się stanie, jeśli zostaną wykryte jakiekolwiek problemy zdrowotne.

Niektóre substancje mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z lekami przeciwpsychotycznymi, w tym niektóre inne leki, alkohol, nielegalne narkotykami i papierosy. Ważne jest, aby skonsultować się ze swoim lekarzem:

• zanim zaczniesz przyjmować jakiekolwiek inne leki
• jeśli pijesz alkohol
• jeśli zażywasz nielegalne narkotyki
• jeśli spożywasz dużo kofeiny (zwłaszcza jeśli robisz to od czasu do czasu, a nie codziennie)
• jeśli zdecydujesz się zacząć, rzucić lub ograniczyć palenie papierosów. Rzucenie palenia może spowodować wzrost stężenia leku przeciwpsychotycznego we krwi, dlatego może okazać się konieczne zmniejszenie jego dawki. Jest to szczególnie ważne, jeśli przyjmujesz klozapinę (więcej informacji na temat klozapiny znajdziesz w następnej sekcji).
• jeśli masz infekcję, ponieważ może to wpłynąć na stężenie leku w organizmie.

Dlaczego monitorowanie stanu zdrowia jest konieczne?

Osoby cierpiące na psychozę mogą mieć gorszy stan zdrowia fizycznego, zwłaszcza sercowo-naczyniowego, dlatego należy je uważnie monitorować. Lekarz może zalecić ci zmianę stylu życia, inny sposób przyjmowania leków lub stosowanie dodatkowych leków w celu zapobiegania pewnym efektom ubocznym (takim jak przyrost masy ciała), jeśli pomoże to poprawić stan twojego zdrowia fizycznego.

Jaki lek przeciwpsychotyczny zostanie mi przepisany?

Istnieje wiele różnych leków przeciwpsychotycznych. Wszystkie leki przeciwpsychotyczne systematycznie wykazują podobną skuteczność, z wyjątkiem klozapiny, której działanie okazuje się skuteczniejsze. Różnice między poszczególnymi lekami przeciwpsychotycznymi leżą w rodzaju efektów ubocznych, które występują u osób je przyjmujących, oraz w stopniu ich nasilenia.

Przyjmowanie niektórych leków przeciwpsychotycznych może być ci odradzane, jeśli:

• masz możliwość zajścia w ciążę
• przyjmujesz określone inne leki
• cierpisz na inne choroby, takie jak cukrzyca lub nadciśnienie.

Lekarz powinien wziąć pod uwagę wszystkie te kwestie i wspólnie z tobą wybrać lek przeciwpsychotyczny, który będzie dla ciebie najbardziej odpowiedni.

Klozapina

Badania naukowe konsekwentnie wykazują, że klozapina jest jedynym lekiem przeciwpsychotycznym, który działa u osób, u których inne leki przeciwpsychotyczne nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Lekarz może zalecić rozpoczęcie leczenia klozapiną, jeśli:

• próbowałeś co najmniej dwóch różnych leków przeciwpsychotycznych przez co najmniej kilka tygodni oraz
• nadal cierpisz z powodu objawów psychotycznych.

W przypadku rozpoczęcia przyjmowania klozapiny zostaniesz poddany standardowym badaniom stanu zdrowia fizycznego, tak jak opisano to w poprzedniej sekcji. Będziesz również objęty ściślejszą obserwacją:

• Przez pierwsze 18 tygodni przyjmowania klozapiny konieczne będzie wykonywanie badania krwi raz w tygodniu.
• Następnie, przez okres do jednego roku od rozpoczęcia przyjmowania klozapiny, konieczne będzie wykonywanie badania krwi co dwa tygodnie.
• Po upływie roku konieczne będzie wykonywanie badania krwi co cztery tygodnie przez cały okres stosowania klozapiny.

Badania krwi

Jeśli przyjmujesz klozapinę, musisz regularnie poddawać się badaniom krwi zwanym pełną morfologią krwi. Ma to na celu sprawdzenie, czy nie występuje u ciebie bardzo rzadki potencjalny efekt uboczny stosowania klozapiny, polegający na obniżeniu liczby białych krwinek w organizmie. Białe krwinki zwalczają infekcje, a jeśli ich brakuje, można poważnie zachorować. Regularne badania krwi mogą pomóc lekarzom upewnić się, że nie ma żadnych oznak takiego stanu.

Być może konieczne będzie również wykonanie innego badania krwi, zwanego monitorowaniem stężenia w osoczu. To badanie pozwala sprawdzić, ile klozapiny znajduje się we krwi. Może ono służyć do upewnienia się, że przyjmujesz właściwą dawkę klozapiny, a także do wykluczenia lub rozpoznania ewentualnych problemów zdrowotnych związanych ze stosowaniem tego leku.

Pojawiają się pierwsze dowody wskazujące, że w przyszłości niektóre osoby nie będą potrzebować badań krwi tak często, jak ma to miejsce obecnie. Jeśli wytyczne w tej sprawie ulegną zmianie, zespół ds. zdrowia psychicznego omówi to z tobą.

Jeśli przyjmujesz klozapinę, to bardzo ważne, abyś stosował ją zgodnie z zaleceniami lekarza. Jeśli pominąłeś dawkę klozapiny na dłużej niż 48 godzin, przed przyjęciem kolejnej dawki niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem w celu uzyskania porady. Wynika to z faktu, że przyjęcie pełnej dawki po przerwie może być niebezpieczne.

Efekty uboczne

U osób przyjmujących klozapinę mogą również wystąpić inne efekty uboczne. Niektóre z nich podobne są do tych wymienionych w poprzedniej sekcji poświęconej wszystkim lekom przeciwpsychotycznym, ale niektóre występują szczególnie często w przypadku klozapiny, w tym:

• przybieranie na wadze
• zmęczenie
• zatwardzenie.

Klozapina może również powodować przyspieszenie akcji serca (tzw. częstoskurcz zatokowy) u niektórych osób. Może to być normalna reakcja organizmu na rozpoczęcie przyjmowania klozapiny. Jest to jednak również objaw uszkodzenia serca. Z tego powodu, jeśli u danej osoby utrzymuje się częstoskurcz zatokowy, należy zbadać ją pod kątem innych oznak i objawów wskazujących na uszkodzenie serca.

Te efekty uboczne mogą budzić niepokój, ale z większością z nich łatwo sobie poradzić.

Jak długo będę musiał przyjmować leki?

Wiele osób chce wiedzieć, jak długo będą musiały przyjmować leki i czy w przyszłości będą mogły je odstawić. Naprawdę trudno jest przewidzieć, jak długo dana osoba będzie musiała przyjmować leki, a czas ten może zależeć od wielu różnych czynników.

Jeśli zaprzestaniesz przyjmowania leków w ciągu 1–2 lat od rozpoczęcia kuracji, istnieje wysokie ryzyko nawrotu choroby. Nawrót oznacza wystąpienie kolejnych epizodów psychozy. Regularne przyjmowanie leków może znacznie zmniejszyć ryzyko wystąpienia kolejnych nawrotów.

Jeśli przestaniesz przyjmować leki i wystąpi u ciebie kolejny epizod psychotyczny, konieczne może być wznowienie kuracji. To, jak długo będziesz musiał przyjmować leki, zależy od ciebie i twojej indywidualnej sytuacji.

Co się stanie, jeśli przestanę brać leki?

Jeśli przestaniesz przyjmować leki, możesz znów poczuć się źle. Im częściej dochodzi do nawrotów, tym trudniej może być ci wrócić do zdrowia. Może się też zdarzyć, że powrót do zdrowia nie zawsze będzie osiągał ten sam poziom. To jeden z powodów, dla których lekarze będą zachęcać cię do dalszego przyjmowania leków.

Jeśli chcesz zaprzestać przyjmowania leków lub rozważasz taką możliwość, zdecydowanie zalecamy najpierw zacząć od skonsultowania się ze swoim specjalistą zdrowia psychicznego lub lekarzem rodzinnym. Powinni oni omówić zalety i wady odstawienia leków, wszelkie związane z tym ryzyko oraz najlepszy sposób odstawienia.

Preparaty do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu

Preparaty do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu, znane również jako preparaty typu depot, to leki, które podaje się w postaci zastrzyku domięśniowego, a nie w postaci tabletek. Lek jest następnie powoli uwalniany do organizmu przez kilka tygodni.

Lek zawarty w preparacie do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu jest taki sam jak w tabletkach.

Niektórzy ludzie wolą preparaty do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu od tabletek, ponieważ nie muszą pamiętać o codziennym przyjmowaniu leku. Są też osoby, które nie lubią zastrzyków lub wolą codziennie przyjmować tabletkę z własnej woli.

Badania pokazują, że osoby stosujące preparaty do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu osiągają lepsze rezultaty niż osoby przyjmujące leki przeciwpsychotyczne w postaci tabletek. Więcej informacji na temat preparatów przeciwpsychotycznych do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu można znaleźć w naszych zasobach informacyjnych.

Terapie psychologiczne

Terapie psychologiczne, zwane również terapiami rozmową, polegają na rozmowie z terapeutą – indywidualnie lub w grupie – na temat problemów, z którymi się borykasz.

Terapie psychologiczne zalecane są w leczeniu psychozy, schizofrenii i zaburzeń schizoafektywnych. Wiele dowodów potwierdza ich skuteczność. Oprócz leków powinno się proponować jednoczesną terapię psychologiczną, ponieważ może to zwiększyć skuteczność obu tych metod.

To, na ile różne terapie psychologiczne okażą się dla ciebie pomocne, zależy od ciebie i twojej indywidualnej sytuacji.

Niestety, w zależności od miejsca zamieszkania uzyskanie dostępu do terapii psychologicznej może zająć trochę czasu.

Terapia poznawczo-behawioralna (ang. CBT - cognitive behavioural therapy)

Terapia CBT pomaga nauczyć się bardziej użytecznych sposobów myślenia i reagowania na codzienne sytuacje. W przeciwieństwie do innych terapii rozmową, terapia CBT skupia się na twoich obecnych wyzwaniach, a nie na doświadczeniach z przeszłości.

Powinieneś otrzymać propozycję indywidualnej terapii CBT, w ramach której będziesz spotykać się sam na sam z terapeutą podczas co najmniej 16 cotygodniowych sesji.

W jaki sposób terapia CBT może mi pomóc?

Terapia CBT może pomóc ci:

• zrozumieć powiązania pomiędzy twoimi myślami, emocjami i zachowaniami w kontekście występujących u ciebie objawów
• zrozumieć, w jaki sposób twoje przekonania wiążą się z objawami, których doświadczasz
• opracować alternatywne sposoby radzenia sobie z objawami
• zmniejszyć cierpienie wynikające z objawów.

Kiedy rozpocznę terapię CBT?

Terapie psychologiczne są zazwyczaj skuteczniejsze, jeśli dana osoba jest w stanie się w nie zaangażować i wykonywać zadania poza zaplanowanymi sesjami. Jeśli nie czujesz się dobrze psychicznie, być może lepiej będzie rozpocząć terapię CBT, gdy twój stan się ustabilizuje. Wynika to z faktu, że w ramach terapii CBT może zaistnieć potrzeba podważenia niektórych twoich urojeń lub przekonań. Jeśli nie jesteś na to gotowy, może to zaszkodzić twojej relacji z terapeutą i doprowadzić do pogorszenia się twojego zdrowia psychicznego.

Arteterapia

Arteterapie wykorzystują różne formy twórczej ekspresji, aby pomóc ludziom zgłębiać ich myśli i uczucia. Arteterapie mogą obejmować takie dziedziny jak malarstwo, fotografia, rzeźba, muzyka i pisanie.

Arteterapie mogą pomóc ci:

• wyrazić siebie
• znaleźć nowe sposoby komunikowania się z innymi ludźmi
• przedstawić twoje doświadczenia za pomocą sztuki.

Interwencje rodzinne

Interwencje rodzinne to różne formy wsparcia, które mogą zostać udzielone tobie i twojej rodzinie, aby pomóc ci w powrocie do zdrowia.

Istnieje wiele różnych sposobów pracy z rodzinami. Interwencje rodzinne powinny być prowadzone przez specjalistów zdrowia psychicznego i obejmować następujące kwestie:

• psychoedukację – pomagającą tobie i twojej rodzinie lepiej zrozumieć diagnozę
• obniżanie stresu i radzenie sobie z nim
• pomoc dla ciebie i twojej rodziny w skutecznym radzeniu sobie z emocjami
• naukę patrzenia na myśli i przekonania z innej perspektywy
• strategie rozwiązywania problemów.

Interwencje rodzinne mogą uwzględniać ciebie lub być skierowane początkowo wyłącznie do twojej rodziny. Interwencje rodzinne powinny trwać co najmniej trzy miesiące i obejmować co najmniej 10 sesji.

Inne terapie

Istnieją również inne terapie, które nie zostały tutaj szczegółowo omówione, takie jak terapia dialogiem głosów (lub terapia awatarowa), ponieważ nie są one powszechnie dostępne w całym Zjednoczonym Królestwie.

Pobyt w szpitalu

Jeśli czujesz się bardzo źle, być może będziesz musiał spędzić jakiś czas w szpitalu psychiatrycznym, aby powrócić do zdrowia. Może to być pomocne, jeśli:

• twój stan wymaga intensywnego leczenia i opieki
• istnieje ryzyko, że wyrządzisz krzywdę sobie lub innym
• istnieje ryzyko, że ktoś cię skrzywdzi.

Przymusowe umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym

W niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność poddania cię badaniom na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym. Może się to zdarzyć, jeśli przebywanie poza szpitalem lub samodzielne podejmowanie decyzji dotyczących twojej opieki nie jest dla ciebie bezpieczne. Nazywane jest to również „przymusową hospitalizacją” i oznacza, że zostaniesz zatrzymany w szpitalu na mocy prawa.

Istnieje wiele różnych rodzajów przymusowej hospitalizacji. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w naszych zasobach. Niniejszy materiał dotyczy wyłącznie Anglii i Walii; w Szkocji i Irlandii Północnej obowiązują inne przepisy i regulacje.

Jeśli zostałeś umieszczony w placówce na mocy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, lekarze powinni mimo to zapytać cię o opinię na temat twojego leczenia i w miarę możliwości włączyć cię w proces podejmowania decyzji. W niektórych sytuacjach lekarze będą musieli porozmawiać o twoim leczeniu z twoim bliskim przyjacielem, członkiem rodziny lub opiekunem. Obowiązują pewne zasady dotyczące udostępniania informacji. Więcej na ten temat można przeczytać w naszych zasobach dotyczących opieki nad osobą cierpiącą na chorobę psychiczną.

Niezależni rzecznicy na rzecz zdrowia psychicznego

Jeśli zostaniesz umieszczony w placówce na mocy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, automatycznie przysługuje ci prawo do skorzystania z pomocy niezależnego rzecznika ds. zdrowia psychicznego (IMHA).

IMHA to osoby posiadające dużą wiedzę w zakresie:

• ustawy o ochronie zdrowia psychicznego
• praw osób umieszczonych w placówce na mocy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.

IMHA są całkowicie niezależni od funduszu zdrowia psychicznego, w ramach którego zostajesz przyjęty do szpitala. Mogą pomóc ci w odwołaniu się od decyzji o umieszczenie cię w placówce oraz być obecni podczas obchodów lekarskich. Mogą pomóc ci zadbać o to, aby twoje poglądy i opinie zostały wysłuchane i wzięte pod uwagę przez osoby leczące cię.

Więcej informacji na temat IMHA można znaleźć na stronie internetowej Mind.

Community Mental Health Services (Środowiskowe usługi ds. zdrowia psychicznego)

Być może będziesz mógł korzystać z opieki i leczenia na terenie lokalnej społeczności. Oznacza to, że możesz nadal mieszkać w swoim domu lub w mieszkaniu wspomaganym i być leczonym przez środowiskowy zespół ds. zdrowia psychicznego.

Środowiskowe zespoły ds. zdrowia psychicznego składają się z wielu różnych specjalistów, w tym psychiatrów, pielęgniarek/pielęgniarzy zdrowia psychicznego, terapeutów zajęciowych, psychologów, opiekunów środowiskowych i innych.

Oprócz udzielania wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego poprzez kontrolę przyjmowanych przez ciebie leków lub oferowanie terapii psychologicznych, mogą oni również pomóc w innych sprawach, takich jak zatrudnienie, zakwaterowanie czy ubieganie się o świadczenia.

Mieszkanie wspomagane

Jeżeli potrzebujesz mieszkania wspomaganego, warto zaznaczyć, że proces jego uzyskania może być skomplikowany. Uzyskanie go zależy od współpracy wszystkich osób zaangażowanych w twoją opiekę. Głównym celem opieki w społeczności powinno być wspieranie twojej samodzielności przy jednoczesnym zapewnianiu ci odpowiedniego wsparcia.

Zespoły w społeczności

Wsparcie w społeczności mogą zapewnić ci różne zespoły:

Early Intervention in Psychosis (Zespół ds. wczesnej interwencji w przypadku psychozy)

Zespół ten zapewnia intensywne wsparcie osobom doświadczającym pierwszego epizodu psychozy, z których część może mieć zdiagnozowaną schizofrenię lub zaburzenia schizoafektywne.

Assertive outreach team (Zespół aktywnego środowiskowego wspierania)

Zespół ten zapewnia kompleksową pomoc i wsparcie osobom, u których już dawno zdiagnozowano schizofrenię lub zaburzenia schizoafektywne. Może to być szczególnie pomocne dla osób, którym trudno jest korzystać z innych usług lub które z różnych powodów nie były w stanie regularnie przyjmować leków.

Crisis resolution and home treatment team (Zespół ds. rozwiązywania kryzysów i leczenia domowego)

Jako alternatywa dla hospitalizacji, ten zespół może ci pomóc, jeśli twoje zdrowie psychiczne się pogarsza.

Rehabilitacja zawodowa

Obejmuje ona ośrodki dziennego pobytu, szpitale dzienne oraz społeczne ośrodki zdrowia. Ośrodki te oferują różnorodne zajęcia, takie jak kursy przygotowujące do powrotu do pracy, zajęcia edukacyjne, artystyczne i kulinarne. Można tam nawiązać kontakt z innymi osobami, które przechodzą przez podobne doświadczenia.

Dostępność tych usług może się znacznie różnić w zależności od miejsca zamieszkania.

Wsparcie społeczne

Jeśli masz trudności z samodzielnym funkcjonowaniem w społeczności, pomocne może okazać się przydzielenie ci pracownika socjalnego, który przeprowadzi ocenę zgodnie z ustawą o opiece (Care Act). To pomoże ustalić, czy potrzebujesz pomocy w zakresie opieki społecznej.

Wynik tej oceny może zasugerować, co powinno zostać ci zaproponowane:

• pakiet usług opieki środowiskowej w twoim własnym mieszkaniu
• umieszczenie w mieszkaniu wspomaganym
• ocena przeprowadzona przez terapeutę zajęciowego

Ocena w ramach ustawy o opiece może zostać przeprowadzona w momencie przyjęcia do szpitala psychiatrycznego lub gdy przebywasz w lokalnej społeczności.

Kiedy mogę spodziewać się powrotu do zdrowia?

Proces powrotu do zdrowia może wyglądać zupełnie inaczej u różnych osób. Zależy to od wielu różnych czynników, w tym od tego, jak konsekwentnie zażywasz przepisane ci leki; w jakim stopniu korzystasz z usług ds. zdrowia psychicznego; a także od wsparcia, jakie otrzymujesz od przyjaciół i rodziny. Możesz robić wszystko, co „należy”, aby wyzdrowieć i zachować zdrowie, a mimo to objawy mogą się nasilać i ustępować.

Najlepiej będzie nie postrzegać powrotu do zdrowia jako „całkowitego ustąpienia objawów”, ponieważ może to okazać się niemożliwe. Można natomiast spojrzeć na powrót do zdrowia jako:

• możliwość robienia tego, co robiłeś kiedyś
• zrozumienie twojego stanu zdrowia
• odkrycie, co pomaga ci zachować jak najlepsze samopoczucie
• rozpoznawanie objawów pogorszenia stanu zdrowia oraz wiedza o tym, jakiej pomocy potrzebujesz w takiej sytuacji.

Jak mogę o siebie zadbać?

Jest wiele rzeczy, które możesz zrobić, aby zadbać o swój dobrostan. Twój zespół ds. zdrowia psychicznego powinien przekazać ci plan dbania o dobrostan i wdrażać go wspólnie z tobą. Twój plan dbania o dobrostan należy regularnie weryfikować i w razie potrzeby modyfikować. Ważne jest, aby plan ten został opracowany we współpracy z tobą i osobami zaangażowanymi w opiekę nad tobą oraz aby kwestie w nim poruszane dotyczyły bezpośrednio ciebie.

Inne ważne działania, które możesz podjąć, aby zadbać o siebie, to między innymi:

Unikanie rzeczy, które powodują stres

Te rzeczy będą się różnić w zależności od osoby, ale mogą obejmować:

• Środowiska wywołujące reakcję stresową – mogą to być określone miejsca lub osoby, które powodują, że odczuwasz silny stres.
• Narkotyki i alkohol – chociaż picie alkoholu lub zażywanie narkotyków może sprawiać przyjemność w danej chwili, w dłuższej perspektywie może mieć negatywny wpływ na twoje zdrowie psychiczne. Narkotyki i alkohol mogą pogorszyć twój nastrój, wywołując uczucie paranoi lub halucynacje. Narkotyki i alkohol mogą również wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami, co może być bardzo niebezpieczne.

Robienie rzeczy, które sprzyjają twojemu dobremu samopoczuciu

Każdy z nas może robić wiele z tych rzeczy, aby zadbać o swoje zdrowie psychiczne i fizyczne. Mogą one okazać się szczególnie pomocne, jeśli cierpisz na chorobę psychiczną:

• Zdrowe odżywianie – staraj się jeść regularnie, unikaj pomijania posiłków i spożywaj produkty z głównych grup żywności. Więcej informacji na temat zdrowego odżywiania można znaleźć na stronie internetowej NHS.
• Ćwiczenia fizyczne – wykazano, że aktywność fizyczna sprzyja dobremu zdrowiu psychicznemu. Spróbuj znaleźć aktywność fizyczną, która sprawia ci przyjemność, i którą możesz uprawiać regularnie. Może to oznaczać energiczny spacer, pójście na basen lub zapisanie się na lokalne zajęcia gimnastyczne.
• Utrzymywanie kontaktu ze swoim zespołem ds. zdrowia psychicznego – skontaktuj się ze swoim zespołem ds. zdrowia psychicznego, jeśli przeżywasz trudności, i dowiedz się, jakie wsparcie może ci zaoferować w obszarach, w których potrzebujesz pomocy.
• Stabilność finansowa i mieszkaniowa – problemy związane z pieniędzmi lub zakwaterowaniem mogą należeć do najbardziej stresujących sytuacji, z jakimi mamy do czynienia. Jeśli masz problemy z zakwaterowaniem lub finansami, zapoznaj się z naszymi zasobami dotyczącymi zasiłków, pomocy finansowej i doradztwa w sprawach zadłużenia, w których wyjaśniono, do jakich świadczeń możesz mieć prawo i jak je uzyskać. Jeśli w twoim zespole ds. zdrowia psychicznego jest terapeuta zajęciowy, być może będzie on w stanie ci w tym pomóc.

Zrozumienie indywidualnych sygnałów nawrotów choroby

Sygnały (lub ,,sygnaturę”) nawrotu choroby można zdefiniować jako czynności bądź zachowania, które pojawiają się u ciebie, gdy pogarsza się twój stan psychiczny. Nazywa się je „sygnaturą”, ponieważ są one dla ciebie charakterystyczne.

Ty i twoi bliscy możecie zwracać uwagę na te sygnały i mieć ustalony wspólny plan działania na wypadek, gdybyś zaczął je przejawiać. Sygnały wskazujące na pogorszenie stanu zdrowia mogą obejmować:

• brak snu
• izolowanie się lub wychodzenie z domu częściej niż zwykle
• mówienie lub zachowywanie się inaczej niż zwykle
• pogorszenie się wyników w pracy lub w szkole
• większa drażliwość lub agresywność, w tym wobec rodziny i przyjaciół

W przypadku nawrotu choroby należy zwrócić szczególną uwagę na „utraté samoświadomości”. Nie jesteś wtedy w stanie wychwycić tego, że źle się czujesz, i że twoje objawy nie są prawdziwe.

Recovery Colleges (Szkoły zdrowienia)

Szkoły zdrowienia oferują kursy online oraz stacjonarne dotyczące chorób psychicznych, zdrowia psychicznego i dobrostanu. Są one przeznaczone dla osób, które borykają się z problemami psychicznymi, i które chcą dowiedzieć się więcej o swojej chorobie oraz o tym, jak mogą wspierać proces powrotu do zdrowia. Szkoły zdrowienia oferują również kursy skierowane do rodzin, przyjaciół i opiekunów.

Działają one w wielu placówkach funduszu zdrowia psychicznego NHS, a także online za pośrednictwem serwisu Recovery College Online.

Skierowanie społeczne

Ważnym elementem powrotu do zdrowia może być spędzanie czasu z innymi ludźmi na robieniu rzeczy, które sprawiają ci przyjemność. Skierowanie społeczne pomaga ludziom nawiązać kontakt z lokalnymi usługami społecznymi i grupami, które mogą wesprzeć ich zdrowie psychiczne i fizyczne.

Na przykład, jeśli lubisz ogrodnictwo, w ramach skierowania społecznego możesz zostać skierowany do lokalnej, cotygodniowej grupy ogrodniczej, gdzie będziesz mógł poznać innych ludzi i spędzać z nimi czas robiąc to, co lubisz.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć w naszych zasobach dotyczących skierowań społecznych.

Praca

Jeśli czujesz się bardzo źle, twoje życie zawodowe prawdopodobnie będzie musiało ulec zmianie. Może to oznaczać uzyskanie większego wsparcia od pracodawcy, zrobienie sobie przerwy w pracy lub znalezienie innej, jeśli obecna praca jest dla ciebie źródłem stresu. Zmiany te nie muszą być trwałe, ale warto zastanowić się, czy wprowadzenie którychkolwiek z nich pomoże ci czuć się w ramach możliwości jak najlepiej.

Poinformowanie pracodawcy

Jeśli zdiagnozowano u ciebie chorobę psychiczną, być może zastanawiasz się, czy poinformować o tym swojego pracodawcę. Niektórzy obawiają się, że informując pracodawcę o swojej diagnozie ryzykują utratą pracy bądź złym lub innym traktowaniem względem innych pracowników.

Zgodnie z ustawą o równości z 2010 r. oraz ustawą o dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność z 1995 r. obowiązującą w Irlandii Północnej, choroby psychiczne uznaje się za niepełnosprawność. Oznacza to, że dyskryminowanie kogoś z powodu choroby psychicznej jest niezgodne z prawem.

Jeśli poinformujesz pracodawcę o swojej diagnozie, ma on prawny obowiązek zapewnić ci wsparcie.

Uzasadnione udogodnienia

Twój pracodawca może być zobowiązany do zapewnienia ci odpowiednich udogodnień w miejscu pracy. Na przykład, jeśli chorowałeś, ale jesteś gotowy na powrót do pracy, pracodawca może zaproponować ci powrót stopniowy. Może to oznaczać pracę przez pół dnia zamiast pełnych dni lub pracę w niepełnym wymiarze godzin, a następnie stopniowe zwiększanie liczby godzin aż do powrotu do pełnego etatu.

Zastanów się, jakie zmiany mogłyby ci pomóc, i porozmawiaj o tym ze swoim pracodawcą. Więcej informacji na temat uzasadnionych udogodnień można znaleźć na stronie internetowej Acas.

Access to Work (Dostęp do pracy)

Access to Work to usługa świadczona przez Department for Work and Pensions (Departament pracy i emerytur DWP), która zapewnia praktyczne i finansowe wsparcie osobom niepełnosprawnym. Jest ona dostępna dla osób zatrudnionych, samozatrudnionych lub poszukujących pracy.

Access to Work może zapewnić wsparcie lub dostosowania wykraczające poza opisane powyżej „uzasadnione udogodnienia”. Access to Work może na przykład pomóc twojemu pracodawcy w sfinansowaniu usług doradcy zawodowego lub dodatkowych szkoleń dla ciebie.

Kierowanie pojazdem

Jeśli cierpisz na psychozę i prowadzisz pojazdy, masz prawny obowiązek poinformować o tym Driver and Vehicle Licensing Agency (Agencję ds. Rejestracji Kierowców i Pojazdów DVLA).

W czasie choroby musisz zaprzestać prowadzenia pojazdów, ponieważ nie byłoby to dla ciebie bezpieczne. Możesz jednak ponownie zacząć prowadzić pojazdy, jeśli od co najmniej 3 miesięcy czujesz się dobrze. Twój lekarz powinien ci wyjaśnić, czy prowadzenie pojazdu jest dla ciebie bezpieczne czy nie.

Po twoim powrocie do zdrowia DVLA zwróci się pisemnie do twojego lekarza pierwszego kontaktu lub psychiatry z prośbą o ocenę, czy możesz ponownie bezpiecznie prowadzić pojazdy.

Więcej informacji na temat chorób psychicznych i prowadzenia pojazdów można znaleźć na stronie internetowej DVLA w sekcji poświęconej zaburzeniom psychicznym.

Informacje dla rodziny i przyjaciół

Jeśli znasz kogoś, kto doświadczył psychozy, być może zastanawiasz się, jak mu pomóc. Poniżej przedstawiamy kilka rzeczy, które możesz zrobić.

Jak możesz zadbać o siebie

Psychoza może również wpływać na bliskich osoby, u której zdiagnozowano to zaburzenie. Jeśli ktoś ci bliski cierpi na psychozę, warto poszukać informacji i wsparcia również dla siebie. Może to pomóc wam obojgu, ponieważ im więcej informacji i wsparcia otrzymasz, tym lepiej będziesz w stanie pomóc drugiej osobie.

Pogłębianie wiedzy o psychozie

Psychoza to zaburzenie, które często jest źle rozumiane. Możesz pomóc osobie, którą znasz, poświęcając trochę czasu na zgłębienie wiedzy na temat psychozy, korzystając z wiarygodnych informacji pochodzących od organizacji zajmujących się opieką zdrowotną lub organizacji charytatywnych, z których część wymieniliśmy poniżej. Możesz również wysłuchać relacji osób, które doświadczyły psychozy, aby zrozumieć, czego ty i bliska ci osoba możecie się spodziewać w danej chwili oraz w przyszłości.

Dowiedz się, jak możesz pomóc

Zapytaj osobę doświadczającą psychozy, czy jest coś konkretnego, w czym mógłbyś jej pomóc. Być może poprosi cię o praktyczną pomoc, na przykład o wsparcie w uporządkowaniu jej finansów. Może to być też wsparcie emocjonalne, na przykład w formie towarzyszenia jej podczas umówionej wizyty.

Jeśli aktywnie uczestniczysz w opiece nad kimś bliskim, być może w konkretnych sytuacjach będziesz musiał porozmawiać z lekarzami na temat jego leczenia, pomóc w podejmowaniu decyzji lub go reprezentować. Więcej informacji na ten temat znajdziesz w naszych zasobach dotyczących opieki nad osobą cierpiącą na chorobę psychiczną.

Wsparcie finansowe

Doświadczająca psychozy osoba, którą znasz, może być narażona na wydawanie dużych sum pieniędzy lub na wyzysk finansowy ze strony innych osób, kiedy jej stan się pogarsza. W takim wypadku być może uda ci się pomóc jej w podjęciu pewnych kroków w stronę zabezpieczenia jej pieniędzy. Musi być to decyzja podjęta wspólnie.

Więcej informacji na temat świadczeń, porad finansowych i zadłużenia znajdziesz w naszych zasobach informacyjnych. Możesz również odwiedzić stronę internetową National Debtline, aby dowiedzieć się więcej na temat pieniędzy, zadłużenia i wsparcia finansowego dla osób cierpiących na chorobę psychiczną.

Możesz również odwiedzić stronę internetową Citizen’s Advice lub znaleźć lokalny oddział tej organizacji. Powinieneś mieć możliwość porozmawiania z doradcą na temat świadczeń, do których jesteś uprawniony, a także otrzymać pomoc w wypełnieniu formularzy i zebraniu odpowiednich dokumentów.

Zrozumienie urojeń

Członkom rodziny i znajomym może być trudno odpowiednio zareagować, gdy ktoś z ich otoczenia ma poglądy lub przekonania, które są ewidentnie nieprawdziwe. Rodzina i przyjaciele często zastanawiają się, czy sprzeciwić się tym myślom, zgodzić się z nimi, czy po prostu je zignorować. Należy pamiętać, że dla osoby doświadczającej objawów psychozy odróżnienie tych objawów od rzeczywistości może być niemożliwe.

Być może bardziej pomocne okaże się uznanie ich uczuć, a nie przekonań, które te uczucia wywołują. Na przykład, jeśli ktoś ci bliski obawia się, że jest obserwowany przez rząd, zamiast próbować go przekonywać, że tak nie jest, możesz zareagować na jego uczucia, mówiąc:

„To brzmi naprawdę przerażająco, bardzo mi przykro. Czy mogę coś zrobić, żebyś poczuł się bezpieczniej?”

Niestety, nie zawsze uda ci się poprawić nastrój komuś, kto przechodzi kryzys.

Jeśli jesteś opiekunem

Jeśli poświęcasz czas na opiekę nad osobą cierpiącą na chorobę psychiczną, możesz zostać uznany za „opiekuna”. Opieka nad osobą cierpiącą na poważną chorobę psychiczną, taką jak psychoza, bywa czasami bardzo trudna, dlatego ważne jest, abyś dbał również o swoje zdrowie fizyczne i psychiczne. Nawet jeśli nie uważasz się za opiekuna, nadal możesz mieć prawo do pewnych świadczeń i wsparcia.

Jeśli jesteś opiekunem, przysługuje ci bezpłatna ocena potrzeb opiekuna. Pomoże ci ona ustalić, co mogłoby ułatwić ci życie. Więcej informacji na temat tego, jak ją uzyskać, znajdziesz na stronie internetowej NHS.

Być może uda ci się również znaleźć lokalne grupy wsparcia przeznaczone specjalnie dla opiekunów oraz przyjaciół i członków rodziny osób cierpiących na psychozę.

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w naszych zasobach dotyczących opieki nad osobą cierpiącą na chorobę psychiczną.

Dodatkowe zasoby

Psychoza i schizofrenia u osób dorosłych: profilaktyka i postępowanie, informacje dla społeczeństwa, NICE – The National Institute for Health and Care Excellence opracowuje wytyczne dotyczące standardów opieki i leczenia, jakie powinny otrzymywać osoby cierpiące na różne schorzenia. Niniejsze informacje przeznaczone są dla członków społeczeństwa i skupiają się na wytycznych dotyczących osób dorosłych cierpiących na psychozę i schizofrenię.

Organizacje charytatywne

Więcej rzetelnych informacji na temat psychozy i innych problemów zdrowotnych o charakterze psychicznym można znaleźć u następujących organizacji charytatywnych:

• Mind
• Rethink Mental Illness

Powiązane materiały

Poniżej wymieniono kilka naszych zasobów dotyczących psychozy oraz wsparcia i leczenia tego zaburzenia, które mogą okazać się pomocne:

Inne choroby

• Schizofrenia
• Zaburzenia schizoafektywne
• Katatonia
• Schizofrenia u młodzieży
• Psychoza u młodzieży

Leczenie

• Leki przeciwpsychotyczne
• Preparaty przeciwpsychotyczne do wstrzykiwań o przedłużonym działaniu

Wsparcie i opieka

• Świadczenia, wsparcie finansowe i doradztwo w sprawie zadłużenia
• Opieka nad osobą cierpiącą na chorobę psychiczną

Autorzy

Informacje te zostały opracowane przez Zespół Redakcyjny ds. Zaangażowania Społecznego PEEB (Public Engagement Editorial Board) Królewskiego Kolegium Psychiatrów (Royal College of Psychiatrists). Informacje te odzwierciedlają najbardziej rzetelne dane dostępne w czasie ich opracowywania.

Autorzy-specjaliści: dr Declan Hyland, dr Angeliki Tziaka, dr John Crosby i dr Louay ElTagy

Eksperci z doświadczeniem: Alice Evans, Ashley Nsimbi, Debra Knychala, Janet Seale, Mark Ellerby, Michael Robinson oraz dr Sofija Opacic.

Pełna bibliografia dostępna jest na żądanie.