Loạn thần

Psychosis

Below is a Vietnamese translation of our information resource on psychosis. You can also view our other Vietnamese translations.

Loạn thần là thuật ngữ dùng để mô tả tình trạng suy nghĩ và cảm xúc của một người thay đổi mạnh tới mức họ không thể phân biệt được triệu chứng với thực tế. Tài liệu này đề cập tới loạn thần. Tài liệu đề cập tới loạn thần là gì, nguyên nhân dẫn tới loạn thần, cách điều trị và mối liên hệ của loạn thần với các bệnh lý thể chất và tâm thần khác.

Loạn thần là gì?

Loạn thần là thuật ngữ dùng để mô tả một nhóm triệu chứng. Khi một người đang trải qua loạn thần, suy nghĩ và cảm xúc của họ thay đổi mạnh tới mức họ khó nhận ra đâu là thực và đâu là ảo.

Loạn thần phổ biến hơn nhiều so với nhiều người nghĩ và có thể cực kỳ khiếp sợ cho người mắc phải và gây đau buồn cho những người xung quanh. Tuy nhiên, hiện đã có các hình thức giúp đỡ và hỗ trợ.

Triệu chứng của loạn thần là gì?

Hoang tưởng

Hoang tưởng là những niềm tin mà bạn cho là hoàn toàn có thật. Tuy nhiên, những niềm tin này thường sẽ không được những người khác như bạn bè hay gia đình chia sẻ hoặc chấp nhận. Những hoang tưởng này có thể mang tới niềm tin mạnh mẽ rằng:

  • Bạn là người quyền lực, quan trọng, giàu có hoặc nổi tiếng hơn thực tế rất nhiều. Ví dụ: Bạn có thể nghĩ rằng mình là một thành viên của hoàng gia.
  • Mọi thứ đều có liên quan tới bạn và cuộc sống của bạn. Ví dụ: Bạn có thể nghĩ rằng những người trên TV hoặc đài phát thanh đang giao tiếp với bạn hoặc đang gửi những thông điệp chỉ dành riêng cho bạn.
  • Bạn đang bị theo dõi, hãm hại hoặc có người đang âm mưu chống lại bạn. Ví dụ: Bạn có thể nghĩ rằng chính phủ đang nghe lén các cuộc gọi của bạn.

Bạn có thể bày tỏ hoặc nói về những niềm tin này với người khác. Bạn cũng có thể làm những điều liên quan tới những niềm tin này, như trốn tránh khỏi người mà bạn cảm thấy đang làm hại mình.

Những niềm tin này sẽ không dễ giải thích bằng tôn giáo hay văn hóa của bạn.

Ảo giác

Ảo giác là khi bạn trải nghiệm những điều mà người khác không trải nghiệm được. Điều này có thể là nghe, nhìn, cảm nhận, ngửi hoặc nếm những thứ không thực sự tồn tại.

Loại ảo giác phổ biến nhất là ảo giác âm thanh (thính giác). Đó là khi bạn nghe thấy âm thanh, một hoặc nhiều giọng nói mà người khác không thể nghe thấy. Những giọng nói này thường giống như ai đó nói vào tai bạn, từ phía sau hoặc ở khoảng cách xa, thay vì trong đầu bạn. Đôi khi những giọng nói đó có thể nói chuyện trực tiếp với bạn hoặc chúng có thể nói với nhau về bạn. Cũng có thể là cả hai.

Bạn có thể trải nghiệm những suy nghĩ của mình được "phát thanh" to rõ và tin rằng những người khác có thể nghe thấy chúng.

Đôi khi hoang tưởng sẽ làm việc để giúp "giải thích" ảo giác của bạn. Ví dụ: Bạn có thể nghe thấy những giọng nói đang nói về bạn, bạn có thể bắt đầu hoang tưởng rằng hàng xóm đang âm mưu chống lại bạn và đây là những giọng nói mà bạn nghe thấy.

Người khác nhau có thể có các ảo giác âm thanh khác nhau. Một số người nghe thấy những giọng nói đáng sợ, đe doạ hoặc quấy nhiễu. Những người khác có thể nghe thấy những giọng nói "trung lập" hơn, một số người thậm chí có thể nghe thấy những giọng nói mang lại sự vỗ về, an ủi. Một số người ban đầu nghe thấy những giọng nói trung lập hoặc thân thiện, theo thời gian những giọng nói này trở nên khó chịu hoặc gây phiền nhiễu.

Rối loạn tư duy

Nếu bạn đang bị rối loạn tư duy:

  • Suy nghĩ và ý tưởng của bạn có thể lộn xộn và dường như không liên kết với nhau.
  • Những người khác có thể gặp khó khăn khi theo dõi những gì bạn nói.
  • Trong một số trường hợp, lời nói của bạn có thể trở nên hỗn loạn tới mức hoàn toàn không có ý nghĩa.

Tin rằng bạn đang bị tác động hoặc kiểm soát

Bạn có thể bắt đầu có niềm tin mãnh liệt rằng:

  • Suy nghĩ, cảm xúc hay hành động của bạn bị ai đó hoặc điều gì đó tác động hoặc kiểm soát. Ví dụ như một con chip cấy ghép hoặc vệ tinh.
  • Suy nghĩ của bạn bị ai đó hoặc một cái gì đó đưa vào hoặc bị loại khỏi tâm trí của bạn.
  • Suy nghĩ của bạn đang được phát tán ra ngoài tâm trí để người khác có thể biết bạn đang nghĩ gì.

Bạn có thể trở nên nghi ngờ những người xung quanh, thấy khó tin tưởng người khác, bạn cũng có thể tin rằng bạn đang bị một thế lực bên ngoài như Chúa, ma quỷ, linh hồn hay người ngoài hành tinh kiểm soát.

Những trải nghiệm này sẽ cảm thấy thật với bạn, ngay cả khi những người xung quanh bạn nhận ra rằng chúng không phải vậy.

Điều quan trọng cần lưu ý là bạn không phải lúc nào cũng trải qua những triệu chứng như vậy. Thay vào đó, bạn có khả năng trải qua các triệu chứng khác nhau vào các thời điểm khác nhau và các triệu chứng này trở nên nghiêm trọng hơn hoặc nhẹ hơn tùy vào một số yếu tố. Ví dụ: Bạn có thể trải qua hoang tưởng, sau đó bắt đầu trải qua ảo giác. Điều này có thể khiến bạn khó nhận ra rằng mình đang bị bệnh.

Khi đang trải qua loạn thần, bạn cũng có thể gặp khó khăn để nhận ra bạn đang trải qua các triệu chứng được mô tả ở trên. Điều này có thể khiến bạn khó tìm sự giúp đỡ.

Tách hoang tưởng khỏi thực tế

Người khác có thể khó nhận ra rằng bạn đang trải qua hoang tưởng. Điều này đặc biệt đúng nếu có những điều trong cuộc sống của bạn kết nối với hoang tưởng của bạn hoặc nếu hoang tưởng của bạn dựa trên những điều có thật. Ví dụ:

Tôn giáo

Nếu bạn là tín đồ tôn giáo, tin rằng bạn có thể nói chuyện với Chúa qua lời cầu nguyện có thể là một phần bình thường trong hệ thống niềm tin của bạn. Tuy nhiên, nếu những niềm tin này bắt đầu trở nên mạnh mẽ hơn, cực đoan hơn hoặc bắt đầu ảnh hưởng tới mối quan hệ của bạn với người khác, điều này có thể là một dấu hiệu cho thấy bạn không khỏe.

Công việc

Người khác sẽ khó nhận ra bạn đang trải qua hoang tưởng nếu bạn có một công việc được liên kết với hoang tưởng của bạn. Ví dụ: Bạn phải làm việc với thông tin bảo mật, chẳng hạn như trong chính phủ hoặc quân đội và bạn có hoang tưởng về việc bị theo dõi.

Cuộc sống cá nhân

Có thể đã có những sự việc xảy ra trong cuộc sống cá nhân dẫn tới việc bạn bị kiểm soát hoặc theo dõi. Ví dụ: Bạn ở trong một mối quan hệ bạo hành. Nếu bạn hình thành hoang tưởng rằng mình đang bị theo dõi hoặc kiểm soát, người khác có thể mất nhiều thời gian hơn để nhận ra rằng bạn đang bị bệnh.

Nếu bạn đang trải qua hoang tưởng, các suy nghĩ và ý tưởng của bạn có thể trở nên cực đoan hơn bình thường và người khác có thể thấy chúng kỳ lạ hoặc không giống với tính cách thường ngày của bạn.

Cảm giác loạn thần như thế nào?

Những người chưa từng trải qua loạn thần thường khó hiểu tình trạng này là như thế nào. Những người đã từng trực tiếp trải qua loạn thần đồng ý chia sẻ trải nghiệm của họ tại đây:

"Tôi đang ngồi ở bãi đỗ xe của bệnh viện rồi cảm thấy như mình đang ở bên trong một quả cầu rất lớn và rỗng. Tất cả những gì tôi có thể nhìn thấy là những mảnh ghép màu xám đậm và đen tạo thành quả cầu đó. Chúng bắt đầu rơi ngoài và để lại tôi trong một khoảng không đen ngòm. Tôi vô cùng kinh hãi. Cảm giác như thế giới đã tan rã và đó là ngày tận thế của hành tinh". Debra

"Tôi có thể nhìn thấy bến cảng và gần như đọc được tên của một số con tàu. Tôi đang trong trạng thái loạn thần nặng và đưa tay ra ngoài cửa sổ như thể chạm vào những con tàu, cần cẩu và bến cảng". Michael

"Tôi từng nghĩ rằng mình đang phải chịu một cơn đau khủng khiếp. Đây không phải là hoang tưởng mà là một ảo giác cảm giác, tôi thực sự có thể cảm nhận được. Cơn đau hiện diện ngay cả khi tôi đang nghe thấy các giọng nói, điều này dường như khiến các triệu chứng của tôi trở nên chân thực hơn. Nhiều lúc tôi bị đau đầu, đồng thời có một ý nghĩ đáng sợ". Mark

Loạn thần liên quan tới các bệnh tâm thần khác như thế nào?

Loạn thần là thuật ngữ dùng để mô tả một tập hợp triệu chứng. Đây cũng là một thuật ngữ bao trùm. Những người mắc nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau đều có thể trải qua các triệu chứng của loạn thần, gồm có:

  • Tâm thần phân liệt
  • Rối loạn phân liệt cảm xúc
  • Rối loạn lưỡng cực
  • Trầm cảm nặng

Các bệnh lý tâm thần khác như rối loạn lo âu lan tỏa hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) cũng có thể dẫn tới việc một người xuất hiện loạn thần. Điều này có thể xảy ra do căng thẳng cực độ liên quan tới tình trạng này.

Loạn thần có thể xảy ra khi:

  • có tổn thương não.
  • cai rượu.
  • thiếu ngủ.
  • sử dụng các chất kích thích, chẳng hạn như cần sa (cannabis) hoặc cocaine.
  • cai chất kích thích.
  • bị nhiễm trùng, chẳng hạn như nhiễm trùng đường tiểu. Nhiễm trùng đôi khi có thể gây ra một tình trạng được gọi là sảng (delirium), có thể khiến mọi người trở nên mất định hướng và đôi khi khởi phát các triệu chứng loạn thần. Các triệu chứng loạn thần thường cải thiện khi nguyên nhân gây sảng được điều trị.

Tình trạng này cũng có thể xảy ra như tác dụng phụ của thuốc mới được kê hoặc trong giai đoạn ngừng/cai thuốc.

Đôi khi không thể xác định được nguyên nhân tại sao một người khởi phát loạn thần.

Loạn thần khác nhau ở mỗi người:

  • Biến cố lớn trong cuộc sống – Loạn thần đôi khi có thể xảy ra sau một biến cố quan trọng hoặc gây căng thẳng, chẳng hạn như khi một người bạn thân hoặc người thân qua đời. Tình trạng này cũng có nhiều khả năng xuất hiện hơn nếu một người từng bị xâm hại hoặc bỏ bê khi còn nhỏ.
  • Sinh con – Loạn thần có thể xảy ra sau khi một người sinh con; tình trạng này được gọi là loạn thần hậu sản.
  • Ma túy – Loạn thần có thể xảy ra sau khi sử dụng ma túy bất hợp pháp, chẳng hạn như cần sa (cannabis), LSD, cocaine hoặc 'speed'. Đôi khi, nếu một người ngừng sử dụng ma túy hoặc rượu, tình trạng loạn thần sẽ được cải thiện. Tuy nhiên, đôi khi mối quan hệ giữa ma túy và loạn thần phức tạp hơn. Nếu bạn đang sử dụng ma túy, hãy trao đổi với nhân viên y tế đang điều trị cho bạn để được hỗ trợ cai nghiện.
  • Khi một người mắc rối loạn khí sắc – Loạn thần có thể xảy ra khi người đó trải qua một giai đoạn trầm cảm nặng hoặc một giai đoạn hưng cảm.
  • Thiếu ngủ – Thiếu ngủ cực nặng có thể gây ra loạn thần.

Điều quan trọng cần lưu ý là hầu hết mọi người đều có thể trải qua căng thẳng, sử dụng ma túy hoặc sinh con nhưng sẽ không bao giờ phát triển loạn thần. Đôi khi, loạn thần xảy ra mà không có nguyên do rõ ràng. Điều quan trọng là phải nhớ rằng cho dù nguyên do gì, nếu bạn bị loạn thần, đó không phải là lỗi của bạn.

Bác sĩ có thể muốn tìm hiểu nguyên nhân khiến bạn mắc loạn thần, vì điều đó có thể giúp ích cho việc điều trị. Ví dụ, nếu bạn đang dùng ma túy, giúp bạn ngừng dùng ma túy có thể là một phần quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, nếu bạn đang sử dụng ma túy hoặc rượu như một cách để đối phó, điều này không nên cản trở bạn được hưởng điều trị loạn thần kịp thời và dựa trên bằng chứng.

Tôi nên làm gì nếu tôi nghĩ mình đang bị loạn thần?

Nếu bạn đang trải qua triệu chứng nào liên quan tới loạn thần, hãy nói chuyện với bác sĩ gia đình. Họ có thể sẽ giới thiệu bạn tới một dịch vụ sức khỏe tâm thần chuyên gia hoặc dịch vụ can thiệp loạn thần sớm tại địa phương.

Dịch vụ can thiệp loạn thần sớm

Các dịch vụ can thiệp loạn thần sớm (Early Intervention in Psychosis – EIP) là một mô hình chăm sóc được triển khai nhằm đảm bảo rằng những người đang hoặc có thể trải qua loạn thần được hưởng sự chăm sóc phù hợp nhanh chóng. Có nhiều bằng chứng cho thấy nếu mọi người được hưởng sự hỗ trợ sớm đối với tình trạng loạn thần, họ sẽ có nhiều khả năng hồi phục hơn và hồi phục nhanh hơn.

Đánh giá

Nếu bạn đang gặp các triệu chứng loạn thần, một chuyên gia có kinh nghiệm về loạn thần đánh giá bạn để tìm hiểu thêm về:

  • Một số người chỉ có một 'giai đoạn' loạn thần duy nhất. Điều này có nghĩa là họ trải qua loạn thần, hồi phục và không bao giờ trải qua lại nữa.
  • Một số người có nhiều giai đoạn loạn thần trong suốt cuộc đời.
  • Một số người trong số này sau đó sẽ được chẩn đoán mắc tâm thần phân liệt, rối loạn phân liệt cảm xúc hoặc một rối loạn loạn thần liên quan. Chẩn đoán của bạn có thể nghe khá phức tạp, vì vậy bạn có thể hỏi bác sĩ để được giải thích rõ ý nghĩa của từng phần trong chẩn đoán.

Nếu bạn đã trải qua một hoặc nhiều đợt loạn thần và muốn tìm hiểu lý do vì sao chưa được chẩn đoán mắc các rối loạn như tâm thần phân liệt hoặc rối loạn phân liệt cảm xúc, hãy trao đổi với bác sĩ. Có thể có những lý do khiến bác sĩ cho rằng một trong những chẩn đoán này không phải là mô tả phù hợp nhất với những gì bạn đang trải qua.

Tại sao xuất hiện loạn thần?

Không phải lúc nào chúng ta cũng biết nguyên nhân gây ra loạn thần. Một số điều có thể làm tăng khả năng xảy ra loạn thần, gồm có:

  • sức khỏe tâm thần của bạn.
  • cho dù bạn đang sử dụng ma túy hay rượu.
  • loại thuốc bạn đang dùng.
  • bệnh lý thể chất mà bạn có thể có và sức khỏe thể chất chung của bạn.
  • quan hệ và mạng lưới hỗ trợ của bạn – ví dụ, nếu bạn được một người chăm sóc hỗ trợ.
  • trải nghiệm khó khăn hoặc sang chấn bạn có thể đã từng trải qua trong quá khứ.
  • lịch sử giáo dục và việc làm.
  • chất lượng cuộc sống chung của bạn.

Bên trên có vẻ là rất nhiều thông tin. Tuy nhiên, những thông tin này có thể giúp những người đang điều trị cho bạn hiểu rõ hơn về cách bạn sinh hoạt, những khó khăn bạn đang gặp phải và những cách khác nhau để họ có thể hỗ trợ bạn.

Đáng tiếc là nếu bạn đang trải qua một giai đoạn loạn thần, bạn có thể không nhận ra mình đang không khỏe. Điều này có thể khiến bạn khó tìm sự hỗ trợ hơn.

Không có xét nghiệm vật lý cho tình trạng loạn thần. Thay vào đó, người đánh giá bạn sẽ cố gắng tìm hiểu về bất kỳ triệu chứng nào mà bạn có thể đang trải qua. Điều này sẽ giúp họ chẩn đoán chính xác.

Điều trị loạn thần như thế nào?

Có nhiều cách khác nhau để giúp người đang gặp tình trạng loạn thần. Những cách này có thể có ích vào những thời điểm khác nhau và theo những cách khác nhau.

Thật đáng tiếc, một số dịch vụ mà chúng tôi đề cập trong phần này không phải lúc nào cũng có trên toàn Vương quốc Anh. Một số dịch vụ dùng được, nhưng bạn chưa chắc tiếp cận được chúng ngay lập tức.

Thuốc

Nếu bạn đang trải qua tình trạng loạn thần lần đầu, bạn có thể được đề nghị dùng một loại thuốc gọi là thuốc chống loạn thần.

Thuốc chống loạn thần hoạt động như thế nào?

Thuốc chống loạn thần tác động tới các hóa chất khác nhau trong não, đặc biệt là một chất gọi là "dopamine". Người ta tin rằng các triệu chứng loạn thần như ảo tưởng và ảo giác là do não tạo ra quá nhiều dopamine. Thuốc chống loạn thần giảm mức độ dopamine trong não, có thể cải thiện hoặc giảm các triệu chứng loạn thần.

Các hóa chất khác trong não như serotonin, noradrenaline, histamine và glutamate cũng được cho là có tác động tới tình trạng loạn thần. Nhiều thuốc chống loạn thần cũng ảnh hưởng tới mức độ của các hóa chất này. 

Thuốc chống loạn thần có tác dụng phụ không?

Tất cả các loại thuốc đều có tác dụng phụ, những tác dụng này có thể khác nhau tùy theo người và loại thuốc. Bác sĩ của bạn nên giải thích về những tác dụng phụ mà bạn có thể gặp phải nếu bắt đầu dùng thuốc chống loạn thần và tạo điều kiện để bạn trao đổi về việc dùng thuốc cũng như lo lắng mà bạn có.

Bạn cũng nên được cung cấp một tờ thông tin giải thích về các tác dụng phụ thường gặp liên quan tới loại thuốc dành cho bạn. Hãy dành thời gian đọc kỹ tờ thông tin này và nếu bạn có bất kỳ thắc mắc nào, hãy hỏi người đang kê đơn thuốc cho bạn.

Nếu bạn cảm thấy loại thuốc mình đang dùng gây ra những tác dụng phụ khó chịu, hãy trao đổi với bác sĩ. Họ nên hỗ trợ bạn tìm ra loại thuốc giúp điều trị các triệu chứng nhưng không gây ra các tác dụng phụ khó chịu hoặc không thể chịu nổi. Bác sĩ cũng nên cân nhắc bất kỳ loại thuốc nào khác mà bạn đang dùng khi kê thuốc chống loạn thần, cũng như khả năng tương tác giữa các loại thuốc này. Bạn có thể đọc thêm về tương tác thuốc trên trang web BNF.

Khám sức khỏe

Bạn nên được làm một buổi khám sức khỏe thể chất đầy đủ trước khi bắt đầu dùng thuốc chống loạn thần. Buổi khám gồm có:

  • xét nghiệm máu để kiểm tra các tình trạng như bệnh tiểu đường và cholesterol cao.
  • đo thể chất (như huyết áp, nhịp tim và nhiệt độ cơ thể).
  • kiểm tra chiều cao và cân nặng và có thể kiểm tra chỉ số khối cơ thể (BMI).
  • ECG, đo hoạt động điện của tim.
  • trao đổi về việc hút thuốc, uống rượu và sử dụng các chất ma túy nếu những yếu tố này có liên quan tới bạn.

Điều quan trọng là bạn phải có các xét nghiệm giám sát sức khỏe thể chất ít nhất mỗi năm một lần khi bạn đang dùng các loại thuốc được kê đơn để điều trị loạn thần. Những buổi khám sức khỏe này có thể được bác sĩ gia đình (GP) hoặc nhóm chuyên về sức khỏe tâm thần thực hiện. Trao đổi với nhóm chuyên về sức khỏe tâm thần để biết ai sẽ khám sức khỏe thể chất cho bạn và điều gì sẽ xảy ra nếu phát hiện vấn đề sức khỏe.

Một số thứ có thể gây tương tác nguy hiểm với thuốc chống loạn thần, gồm có một số loại thuốc khác, rượu, ma túy bất hợp pháp và thuốc lá. Điều quan trọng là bạn nên nói chuyện với bác sĩ:

  • trước khi bạn bắt đầu dùng bất kỳ loại thuốc nào khác.
  • nếu bạn đang uống rượu.
  • nếu bạn đang sử dụng ma túy bất hợp pháp.
  • nếu bạn tiêu thụ nhiều caffeine (đặc biệt là khi bạn chỉ thỉnh thoảng uống nhiều như vậy, chứ không phải lúc nào cũng vậy).
  • nếu bạn quyết định bắt đầu, ngừng hoặc cắt giảm hút thuốc lá. Nếu bạn ngừng hút thuốc, lượng thuốc chống loạn thần trong máu có thể tăng lên, vì vậy bạn có thể cần giảm liều thuốc. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn đang dùng clozapine (bạn có thể đọc thêm về clozapine trong phần tiếp theo).
  • nếu bạn bị nhiễm trùng, vì điều này có thể làm thay đổi nồng độ thuốc trong cơ thể.

Tại sao giám sát sức khỏe là cần thiết?

Những người gặp tình trạng loạn thần có thể có sức khỏe thể chất kém hơn, đặc biệt là sức khỏe tim mạch, vì vậy cần được theo dõi giám sát cẩn thận. Bác sĩ có thể khuyến nghị bạn thay đổi lối sống, điều chỉnh cách sử dụng thuốc hoặc dùng thêm thuốc để ngăn ngừa một số tác dụng phụ (như tăng cân), nếu điều đó giúp cải thiện sức khỏe thể chất của bạn.

Tôi sẽ được cho thuốc chống loạn thần nào?

Có rất nhiều loại thuốc chống loạn thần khác nhau. Tất cả các loại thuốc chống loạn thần đều được chứng minh là có hiệu quả tương tự nhau, ngoại trừ clozapine được chứng minh là hiệu quả hơn. Điểm khác nhau giữa các loại thuốc chống loạn thần là các loại tác dụng phụ mà người dùng có thể gặp phải khi dùng thuốc, cũng như mức độ nghiêm trọng của các tác dụng phụ này.

Bạn có thể được khuyên không nên dùng một số thuốc chống loạn thần nếu bạn:

  • có thể mang thai
  • đang dùng một số loại thuốc khác
  • có một số bệnh tình khác như bệnh tiểu đường hoặc huyết áp cao.

Bác sĩ nên xem xét tất cả những điều này và phối hợp với bạn để chọn một thuốc chống loạn thần có hiệu quả tốt nhất cho bạn.

Clozapine

Clozapine là loại thuốc chống loạn thần duy nhất đã được các nghiên cứu cho thấy hiệu quả nhất quán ở những người mà các thuốc chống loạn thần khác không mang lại hiệu quả tốt. Bác sĩ có thể đề nghị bạn bắt đầu dùng clozapine nếu:

  • bạn đã thử ít nhất hai loại thuốc chống loạn thần khác nhau trong ít nhất vài tuần và
  • bạn vẫn tiếp tục chịu ảnh hưởng của các triệu chứng loạn thần.

Nếu bạn bắt đầu dùng clozapine, bạn sẽ được khám sức khỏe thể chất thông thường, như đã nêu ở phần trước. Bạn cũng sẽ được theo dõi chặt chẽ hơn:

  • Trong 18 tuần đầu dùng clozapine, bạn cần làm xét nghiệm máu mỗi tuần một lần.
  • Từ đó cho tới mốc một năm dùng clozapine, bạn cần xét nghiệm máu mỗi hai tuần một lần.
  • Sau một năm, bạn cần xét nghiệm máu mỗi bốn tuần một lần trong suốt thời gian tiếp tục dùng thuốc.

Xét nghiệm máu

Nếu bạn đang dùng clozapine, bạn cần xét nghiệm máu định kỳ gọi là công thức máu toàn bộ. Việc này nhằm kiểm tra một tác dụng phụ hiếm gặp nhưng có thể xảy ra của clozapine, khi số lượng tế bào bạch cầu trong cơ thể bị giảm. Tế bào bạch cầu giúp chống lại nhiễm trùng và nếu không có đủ, bạn trở nên rất dễ bị bệnh. Xét nghiệm máu định kỳ giúp bác sĩ đảm bảo rằng không có dấu hiệu nào cho thấy điều này đang xảy ra.

Bạn cũng có thể cần một loại xét nghiệm máu khác, gọi là theo dõi nồng độ thuốc trong máu. Xét nghiệm này theo dõi hàm lượng clozapine trong máu. Xét nghiệm này có thể dùng để đảm bảo bạn dùng đúng liều clozapine, đồng thời loại trừ hoặc chẩn đoán các vấn đề sức khỏe có thể liên quan tới việc sử dụng clozapine.

Bằng chứng đang dần cho thấy trong tương lai, một số người có thể không cần xét nghiệm máu thường xuyên như hiện tại. Nếu hướng dẫn liên quan tới điều này thay đổi, nhóm chuyên về sức khỏe tâm thần sẽ trao đổi với bạn về điều đó.

Điều quan trọng là nếu đang dùng clozapine, bạn cần dùng thuốc đúng theo chỉ định. Nếu bỏ lỡ liều clozapine trong hơn 48 giờ, bạn nên liên lạc bác sĩ ngay để được tư vấn trước khi dùng liều tiếp theo. Điều này là vì việc dùng lại liều đầy đủ sau khi ngừng thuốc có thể không an toàn.

Tác dụng phụ

Những người dùng clozapine cũng có thể gặp một số tác dụng phụ khác. Một số tác dụng phụ tương tự như các tác dụng phụ đã được nêu trong phần trước về tất cả các thuốc chống loạn thần, nhưng một số lại đặc biệt phổ biến khi dùng clozapine, gồm có:

  • tăng cân
  • mệt mỏi
  • táo bón

Clozapine cũng có thể khiến tim của một số người đập nhanh hơn bình thường (được gọi là nhịp nhanh xoang). Đây có thể là phản ứng bình thường của cơ thể khi bắt đầu clozapine. Tuy nhiên, nó cũng là một triệu chứng của tổn thương tim. Vì vậy, nếu tình trạng nhịp nhanh xoang tiếp diễn, bệnh nhân nên đi khám để phát hiện các dấu hiệu hoặc triệu chứng khác của tổn thương tim.

Những tác dụng phụ này có thể khiến bạn lo lắng, nhưng hầu hết đều có thể được kiểm soát dễ dàng.

Tôi phải dùng thuốc trong bao lâu?

Nhiều người muốn biết họ phải dùng thuốc bao lâu và liệu họ có thể ngừng thuốc trong tương lai hay không. Rất khó để dự đoán một người cần dùng thuốc trong bao lâu, điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau.

Nguy cơ tái phát rất cao nếu bạn ngừng thuốc trong vòng 1 tới 2 năm kể từ khi bắt đầu. Tái phát có nghĩa là tiếp tục trải qua các giai đoạn loạn thần. Duy trì thuốc có thể làm giảm đáng kể nguy cơ trải qua đợt tái phát.

Nếu bạn ngừng thuốc và lại trải qua một giai đoạn loạn thần, bạn có thể cần bắt đầu dùng thuốc lại và tiếp tục dùng để duy trì tình trạng ổn định. Thời gian bạn cần dùng thuốc sẽ phụ thuộc vào bạn và tình trạng cụ thể của bạn.

Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi ngừng dùng thuốc?

Nếu bạn ngừng dùng thuốc, bạn có thể lại trở nên không ổn. Càng tái phát nhiều lần, bạn càng khó có thể hồi phục lại như trước. Không phải lần nào bạn cũng có thể không đạt được mức độ hồi phục như nhau. Đây là một trong những lý do mà bác sĩ khuyến khích bạn tiếp tục dùng thuốc.

Nếu bạn muốn ngừng thuốc hoặc đang cân nhắc việc này, chúng tôi khuyên bạn nên trao đổi trước với chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc bác sĩ gia đình. Họ nên trao đổi với bạn về ưu nhược của việc ngừng thuốc, những rủi ro liên quan và cách ngừng thuốc phù hợp nhất.

Thuốc tiêm tác dụng kéo dài

Thuốc tiêm tác dụng kéo dài, còn gọi là thuốc tiêm depot, là các loại thuốc tiêm vào cơ (tiêm bắp) thay vì dùng dưới dạng viên uống. Thuốc sẽ giải phóng từ từ vào cơ thể trong vài tuần.

Thuốc tiêm tác dụng kéo dài có thành phần giống như thuốc viên.

Một số người thích thuốc tiêm tác dụng kéo dài hơn thuốc viên, vì không cần phải nhớ dùng thuốc mỗi ngày. Mặt khác, một số người không thích tiêm hoặc thích uống thuốc viên mỗi ngày hơn.

Nghiên cứu cho thấy những người sử dụng thuốc tiêm tác dụng kéo dài có kết quả điều trị tốt hơn so với những người dùng thuốc chống loạn thần dạng viên. Bạn có thể tìm hiểu thêm về thuốc chống loạn thần dạng tiêm tác dụng kéo dài trong tài liệu của chúng tôi.

Liệu pháp tâm lý

Liệu pháp tâm lý, còn gọi là liệu pháp trò chuyện, là hình thức bạn trao đổi với bác sĩ trị liệu một mình hoặc theo nhóm về những vấn đề bạn đang gặp phải.

Các liệu pháp tâm lý được khuyến khích như một phương pháp điều trị loạn thần, tâm thần phân liệt và rối loạn phân liệt cảm xúc, có rất nhiều bằng chứng cho thấy chúng có hiệu quả. Bạn nên được điều trị tâm lý song song với dùng thuốc, vì điều này có thể giúp cả hai phương pháp hiệu quả hơn.

Mức độ hiệu quả của các liệu pháp tâm lý đối với bạn sẽ phụ thuộc vào bạn và hoàn cảnh riêng biệt của bạn.

Thật không may, việc tiếp cận các liệu pháp tâm lý có thể mất một thời gian, tùy theo nơi bạn sống.

Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT)

CBT giúp bạn học những cách suy nghĩ và phản ứng hữu ích hơn trong các tình huống thường ngày. Không giống như một số liệu pháp nói khác, CBT tập trung vào những thách thức khó khăn hiện tại của bạn hơn là những trải nghiệm trong quá khứ.

Bạn nên được thực hiện liệu pháp CBT cá nhân, khi đó bạn sẽ gặp bác sĩ trị liệu một mình với ít nhất 16 buổi hằng tuần.

CBT có thể giúp tôi như thế nào?

CBT có thể giúp bạn:

  • hiểu được mối liên hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của bạn liên quan tới các triệu chứng.
  • hiểu cách niềm tin của bạn liên quan tới các triệu chứng bạn đang gặp phải.
  • phát triển những cách khác nhau để đối phó với các triệu chứng.
  • cảm thấy bớt đau buồn hơn do các triệu chứng gây ra.

Khi nào tôi sẽ bắt đầu CBT?

Các liệu pháp tâm lý thường hiệu quả hơn nếu bạn có thể tham gia tích cực và thực hiện các bài tập ngoài các buổi điều trị đã lên lịch. Nếu tình trạng chưa ổn định, bạn nên bắt đầu CBT khi cảm thấy ổn định hơn. Đó là do trong CBT, bạn có thể cần phải đối diện và xem xét lại một số ảo giác hoặc niềm tin bạn đang có. Nếu bạn chưa sẵn sàng, nó có thể ảnh hưởng tới mối quan hệ giữa bạn và bác sĩ trị liệu, đồng thời khiến tình trạng sức khỏe tâm thần của bạn trở nên tệ hơn.

Liệu pháp nghệ thuật

Các liệu pháp nghệ thuật sử dụng nhiều hình thức thể hiện sáng tạo khác nhau để giúp bạn khám phá suy nghĩ và cảm xúc của mình. Liệu pháp nghệ thuật có thể liên quan tới những hoạt động như vẽ tranh, nhiếp ảnh, điêu khắc, âm nhạc và viết lách.

Các liệu pháp nghệ thuật có thể giúp bạn:

  • thể hiện bản thân.
  • tìm ra cách mới để giao tiếp với người khác.
  • diễn đạt trải nghiệm của bạn thông qua nghệ thuật.

Can thiệp gia đình

Can thiệp gia đình là các hình thức hỗ trợ khác nhau dành cho bạn và gia đình, nhằm giúp cải thiện quá trình hồi phục của bạn.

Có rất nhiều cách khác nhau để làm việc với gia đình. Tuy nhiên, các can thiệp gia đình nên được các chuyên gia sức khỏe tâm thần thực hiện và gồm những nội dung sau:

  • giáo dục tâm lý – Giúp bạn và gia đình hiểu rõ hơn về chẩn đoán.
  • kiểm soát và giảm căng thẳng.
  • giúp bạn và gia đình xử lý cảm xúc hiệu quả.
  • học cách nhìn nhận suy nghĩ về suy nghĩ và niềm tin theo cách khác.
  • giải quyết vấn đề.

Can thiệp gia đình có thể có bạn hoặc ban đầu chỉ dành cho gia đình. Can thiệp gia đình nên được thực hiện tối thiểu ba tháng, với tối thiểu 10 buổi.

Liệu pháp khác

Ngoài ra còn có một số liệu pháp khác không được trình bày chi tiết ở đây, chẳng hạn như liệu pháp đối thoại giọng nói (hoặc avatar), vì chúng không phải lúc nào cũng phổ biến trên toàn Vương quốc Anh.

Nhập viện

Nếu bạn thấy rất không ổn, bạn có thể cần ở lại bệnh viện tâm thần một thời gian để giúp bạn hồi phục. Điều này có thể có ích nếu bạn:

  • cần mức độ điều trị và chăm sóc cao.
  • có nguy cơ gây hại bản thân hay người khác.
  • có nguy cơ bị người khác gây hại.

Bắt buộc nhập viện theo luật

Trong một số trường hợp, bạn có thể cần được khám theo Đạo luật Sức khỏe Tâm thần và bị giữ lại trong bệnh viện. Điều này có thể xảy ra nếu việc bạn không ở trong bệnh viện hoặc tự đưa ra quyết định về việc chăm sóc bản thân là không an toàn. Điều này còn gọi là "bắt buộc nhập viện theo luật", tức là bạn phải ở lại bệnh viện theo quy định pháp luật.

Có nhiều hình thức bắt buộc nhập viện khác nhau. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong tài liệu bắt buộc nhập viện theo luật của chúng tôi. Tài liệu này chỉ áp dụng cho Anh và xứ Wales; Scotland và Bắc Ireland có các luật và quy định khác.

Nếu bạn bị giữ lại theo Đạo luật Sức khỏe Tâm thần, bác sĩ vẫn nên hỏi ý kiến của bạn về việc điều trị và hỗ trợ bạn tham gia vào quá trình ra quyết định càng nhiều càng tốt. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cần trao đổi với một người bạn thân, thân nhân hoặc người chăm sóc về việc điều trị của bạn. Có các quy định về việc chia sẻ thông tin, bạn có thể tìm hiểu thêm trong tài liệu thông tin của chúng tôi về chăm sóc cho người mắc bệnh lý tâm thần.

Người biện hộ độc lập về sức khỏe tâm thần

Nếu bị giữ lại theo Đạo luật Sức khỏe Tâm thần, bạn tự động có quyền tiếp cận một người biện hộ độc lập về sức khỏe tâm thần (IMHA).

IMHA là những cá nhân có kiến thức tốt về:

  • Đạo luật Sức khỏe Tâm thần.
  • quyền của những cá nhân bị giam giữ theo Đạo luật Sức khỏe Tâm thần.

IMHA hoàn toàn độc lập với cơ sở hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ sức khỏe tâm thần nơi bạn đang được điều trị. Họ có thể hỗ trợ bạn khiếu nại việc bị giữ lại và tham gia các buổi đánh giá tại khoa. Họ có thể giúp đảm bảo rằng quan điểm và ý kiến của bạn được những người điều trị cho bạn lắng nghe và xem xét.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về IMHA trên trang web Mind.

Dịch vụ sức khỏe tâm thần cộng đồng

Bạn có thể nhận được sự chăm sóc và điều trị trong cộng đồng. Điều này có nghĩa là bạn có thể sống ở nhà hoặc ở nơi có hỗ trợ và được một nhóm sức khỏe tâm thần cộng đồng điều trị.

Nhóm sức khỏe tâm thần cộng đồng hợp thành từ nhiều vai trò khác nhau, như bác sĩ tâm thần, điều dưỡng sức khỏe tâm thần, bác sĩ trị liệu nghề nghiệp, nhà tâm lý học, nhân viên hỗ trợ, v.v.

Ngoài việc hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho bạn, chẳng hạn như xem xét thuốc hoặc cung cấp liệu pháp tâm lý, họ còn có thể giúp bạn về những vấn đề khác như việc làm, nhà ở hoặc nộp đơn xin trợ cấp.

Chỗ ở có hỗ trợ

Việc tìm được chỗ ở có hỗ trợ có thể là một quá trình phức tạp, nếu đây là điều bạn cần. Việc này phụ thuộc vào sự phối hợp giữa tất cả những người tham gia chăm sóc bạn. Việc chăm sóc bạn trong cộng đồng nên tập trung vào việc giúp bạn duy trì sự độc lập, đồng thời đảm bảo bạn nhận được sự hỗ trợ phù hợp.

Nhóm trong cộng đồng

Có nhiều nhóm khác nhau có thể hỗ trợ bạn trong cộng đồng:

Nhóm can thiệp loạn thần sớm

Nhóm này cung cấp hỗ trợ chuyên sâu cho những người đang trải qua loạn thần giai đoạn đầu, một số trong đó có thể được chẩn đoán là tâm thần phân liệt hoặc rối loạn phân liệt cảm xúc.

Nhóm hỗ trợ tích cực tại cộng đồng

Nhóm này cung cấp hỗ trợ toàn diện và lâu dài cho những người đã được chẩn đoán mắc tâm thần phân liệt hoặc rối loạn phân liệt cảm xúc trong thời gian dài. Điều này đặc biệt có ích cho những người gặp khó khăn khi làm việc với các dịch vụ khác hoặc không thể dùng thuốc đều đặn vì nhiều lý do.

Nhóm giải quyết khủng hoảng và điều trị tại nhà

Nhóm này có thể hỗ trợ bạn khi tình trạng sức khỏe tâm thần của bạn xấu đi như một phương án thay thế cho việc nhập viện.

Phục hồi chức năng nghề nghiệp

Gồm có các trung tâm ban ngày, bệnh viện ban ngày và các trung tâm y tế cộng đồng. Các cơ sở này cung cấp nhiều hoạt động khác nhau như các khóa học quay lại làm việc, giáo dục, nghệ thuật và nấu ăn. Bạn cũng có thể kết nối với những người khác đang trải qua những trải nghiệm tương tự như bạn.

Mức độ phủ sóng của các dịch vụ này có thể khác nhau đáng kể tùy theo nơi bạn sống.

Hỗ trợ xã hội

Nếu bạn gặp khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân khi sống trong cộng đồng, bạn có thể được giới thiệu tới một nhân viên xã hội. Họ sẽ đánh giá theo Đạo luật Chăm sóc để xác định liệu bạn có nhu cầu chăm sóc xã hội nào chưa được đáp ứng hay không.

Đánh giá theo Đạo luật Chăm sóc có thể đề xuất bạn được cung cấp:

  • một gói chăm sóc trong cộng đồng tại nơi ở của bạn.
  • một nơi ở có hỗ trợ.
  • đánh giá từ một nhà trị liệu nghề nghiệp.

Đánh giá theo Đạo luật Chăm sóc có thể được thực hiện khi bạn nhập viện tâm thần hoặc khi bạn đang sống trong cộng đồng.

Tôi có thể kỳ vọng hồi phục khi nào?

Quá trình hồi phục đối với mỗi người sẽ rất khác nhau. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm việc bạn dùng thuốc theo chỉ định đều đặn tới đâu, mức độ bạn tham gia vào các dịch vụ sức khỏe tâm thần và sự hỗ trợ bạn nhận được từ bạn bè và gia đình. Bạn có thể làm tất cả những điều "đúng" để hồi phục và duy trì sức khỏe mà vẫn có thể trải qua những lúc triệu chứng trở nặng hoặc thuyên giảm.

Việc bạn không coi hồi phục là "không còn triệu chứng nữa" có thể có ích, vì như vậy là bất khả thi. Thay vào đó, bạn có thể hiểu về sự hồi phục như sau:

  • có thể làm lại những việc bạn từng làm.
  • hiểu rõ tình trạng của bản thân.
  • học cách giữ cho bản thân ở trạng thái tốt nhất có thể.
  • biết các dấu hiệu khi bạn trở nên không ổn, biết mình cần được hỗ trợ gì khi điều đó xảy ra.

Làm sao để tôi hỗ trợ bản thân?

Có nhiều điều bạn có thể làm để hỗ trợ bản thân duy trì trạng thái tốt nhất có thể. Nhóm chuyên về sức khỏe tâm thần cần cung cấp cho bạn một kế hoạch duy trì sức khỏe và cùng bạn thực hiện kế hoạch đó. Kế hoạch này nên được xem xét thường xuyên và điều chỉnh khi cần thiết. Điều quan trọng là kế hoạch này được bạn và những người tham gia chăm sóc bạn phối hợp xây dựng, nội dung của kế hoạch phải phù hợp với bạn.

Những điều quan trọng khác bạn có thể làm để hỗ trợ bản thân gồm có:

Tránh những điều khiến bạn căng thẳng

Những điều này sẽ khác nhau ở mỗi người, nhưng có thể gồm có:

  • Môi trường kích thích – Đây có thể là những nơi hoặc những người nhất định khiến bạn thấy đặc biệt căng thẳng.
  • Ma túy và rượu – Mặc dù uống rượu hay dùng ma túy có thể mang lại cảm giác dễ chịu, nhưng về lâu dài chúng có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe tâm thần của bạn. Ma túy và rượu có thể khiến tâm trạng trở nên tệ hơn, làm bạn cảm thấy hoang tưởng hoặc gây ra ảo giác. Ma túy và rượu cũng có thể tương tác với thuốc bạn đang dùng và gây nguy hiểm.

Làm những việc hỗ trợ sức khỏe

Nhiều thứ trong số này là những điều mà ai cũng có thể làm để duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần. Nếu bạn đang có bệnh lý tâm thần, những điều này có thể đặc biệt có ích:

  • Ăn uống lành mạnh – Cố gắng ăn uống đều đặn, tránh bỏ bữa và đảm bảo ăn đầy đủ các nhóm thực phẩm chính. Bạn có thể tìm hiểu thêm về ăn uống lành mạnh trên trang web NHS.
  • Tập thể dục – Duy trì vận động đã được chứng minh là có lợi cho sức khỏe tâm thần. Cố gắng tìm một hình thức vận động mà bạn yêu thích và có thể duy trì thường xuyên. Ví dụ, bạn có thể đi bộ nhanh, bơi lội hoặc tham gia một lớp thể dục tại địa phương.
  • Giữ liên lạc với nhóm chuyên về sức khoẻ tâm thần – Liên lạc với nhóm chuyên về sức khỏe tâm thần nếu bạn gặp khó khăn và tìm hiểu xem họ có thể hỗ trợ bạn như thế nào trong những vấn đề bạn đang cần giúp đỡ.
  • Ổn định tài chính và nhà ở – Khó khăn tiền bạc hoặc nhà ở có thể là một trong những vấn đề căng thẳng nhất mà chúng ta trải qua. Nếu bạn đang gặp khó khăn với nhà ở hoặc tài chính, hãy xem tài nguyên của chúng tôi về phúc lợi, hỗ trợ tài chính và tư vấn nợ, trong đó giải thích những loại phúc lợi mà bạn có quyền hưởng và làm sao để có. Nếu trong nhóm chuyên về sức khoẻ tâm thần có một bác sĩ trị liệu nghề nghiệp, bác sĩ đó có thể hỗ trợ bạn chuyện này.

Hiểu rõ các dấu hiệu tái phát đặc trưng

Dấu hiệu tái phát đặc trưng là cách mô tả những thứ mà bạn thường làm hoặc những hành vi bạn thể hiện khi tình trạng sức khỏe tinh thần trở nên không ổn. Nó được gọi là dấu hiệu đặc trưng vì đó là đặc điểm riêng biệt của bạn.

Bạn và những người gần gũi với bạn có thể theo dõi những dấu hiệu này và có một kế hoạch thống nhất những điều phải làm nếu những biểu hiện đó xuất hiện. Các dấu hiệu bạn đang trở nên không ổn có thể gồm có:

  • không ngủ được.
  • cô lập bản thân hoặc ra ngoài nhiều hơn bình thường.
  • nói và hành động khác so với những gì bạn làm bình thường.
  • giảm hiệu quả công việc hoặc học tập.
  • trở nên cáu kỉnh hoặc hung hăng hơn, gồm có cả đối với gia đình và bạn bè.

Một điều quan trọng cần xem xét trong quá trình tái phát là "suy giảm nhận thức về bệnh". Đây là tình trạng bạn không còn nhận thức được mình đang không ổn và triệu chứng của mình là không có thực.

Recovery Colleges

Recovery Colleges cung cấp các khóa học trực tuyến và trực tiếp về bệnh lý tâm thần, sức khỏe tâm thần và hạnh phúc. Họ hướng tới những người từng gặp không ổn về mặt tinh thần, những người mong muốn tìm hiểu thêm về tình trạng của bản thân và cách để họ có thể hỗ trợ phục hồi. Recovery Colleges cũng có các khóa học hướng tới gia đình, bạn bè và người chăm sóc.

Recovery Colleges có ở nhiều quỹ sức khỏe tâm thần NHS và cũng có mặt trực tuyến thông qua Recovery College Online.

Giới thiệu cộng đồng

Một phần quan trọng trong quá trình phục hồi là có thể dành thời gian với người khác, làm những điều bạn thấy hứng thú. Giới thiệu cộng đồng kết nối mọi người với các dịch vụ cộng đồng và các nhóm địa phương nhằm hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần.

Ví dụ: Nếu bạn thích làm vườn, giới thiệu cộng đồng có thể cho bạn liên lạc một nhóm làm vườn mỗi tuần gần bạn, ở đây bạn sẽ có thể gặp gỡ người khác và dành thời gian cùng nhau làm điều mà bạn thích.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về điều này trong tài liệu giới thiệu cộng đồng của chúng tôi.

Làm việc

Nếu bạn rất không ổn, cuộc sống công việc của bạn có lẽ sẽ cần phải thay đổi. Điều này tức là nhận được hỗ trợ nhiều hơn từ người tuyển dụng, được nghỉ giải lao hoặc tìm công việc khác nếu công việc hiện tại gây căng thẳng cho bạn. Những thay đổi này có thể không phải là vĩnh viễn, nhưng điều quan trọng là phải xem xét liệu có bất kỳ thay đổi nào bạn có thể thực hiện để giúp bạn càng ổn càng tốt.

Thông báo cho nhà tuyển dụng

Nếu được chẩn đoán mắc bệnh tâm thần, bạn hẳn đang thắc mắc có nên cho nhà tuyển dụng biết hay không. Một số người lo ngại việc thông báo cho nhà tuyển dụng biết về chẩn đoán vì sợ họ sẽ mất việc, bị ngược đãi hoặc bị đối xử khác với đồng nghiệp.

Bệnh tâm thần được coi là khuyết tật theo Đạo Luật Bình Đẳng 2010 và Đạo Luật Chống Phân Biệt Đối Xử Khuyết Tật 1995 ở Bắc Ireland. Điều này tức là hành vi phân biệt đối xử với một người vì người đó mắc bệnh tâm thần là vi phạm pháp luật.

Nếu bạn nói với nhà tuyển dụng về chẩn đoán của bạn, họ có trách nhiệm pháp lý hỗ trợ bạn.

Điều chỉnh hợp lý

Nhà tuyển dụng có thể cần giúp bạn thực hiện các điều chỉnh hợp lý cho công việc. Ví dụ: Nếu bạn không ổn nhưng sẵn sàng quay lại làm việc, họ có thể cho bạn quay lại theo từng giai đoạn. Điều này tức là làm việc nửa ngày thay vì cả ngày, làm việc bán thời gian rồi từ từ tăng giờ làm việc trở lại toàn thời gian.

Hãy suy nghĩ về những điều chỉnh có thể có ích cho bạn và nói chuyện với nhà tuyển dụng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các điều chỉnh hợp lý trên trang web Acas.

Access to Work

Access to Work là một dịch vụ được Bộ Lao Động & Hưu Trí (DWP) cung cấp, có thể cung cấp hỗ trợ thực hành và tài chính cho người khuyết tật. Dịch vụ này dành cho những người làm thuê, tự kinh doanh hoặc đang tìm việc.

Access to Work có thể cung cấp hỗ trợ hoặc điều chỉnh ngoài những "điều chỉnh hợp lý" mô tả ở trên. Ví dụ, Access to Work có thể giúp cho nhà tuyển dụng trả tiền cho huấn luyện viên việc làm hoặc đào tạo bổ sung cho bạn.

Lái xe

Nếu bạn bị loạn thần và lái xe, bạn phải thông báo cho Cơ quan Cấp phép Lái xe và Đăng ký Phương tiện (DVLA).

Trong khi bạn không ổn, bạn phải ngừng lái xe vì lái xe không an toàn cho bạn. Tuy nhiên, bạn có thể bắt đầu lái xe trở lại nếu tình trạng ổn ít nhất 3 tháng. Bác sĩ có thể giúp bạn hiểu việc bạn lái xe có an toàn hay không.

Sau khi bạn hồi phục, DVLA sẽ viết thư cho bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ tâm thần của bạn để yêu cầu họ đánh giá liệu bạn lái xe có an toàn không.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về bệnh tâm thần và lái xe trên trang web DVLA trong mục rối loạn tâm thần.

Thông tin dành cho gia đình và bạn bè

Nếu biết ai đó vừa trải qua loạn thần, bạn có thể đang thắc mắc làm sao để hỗ trợ họ. Ở đây, chúng tôi đề xuất một số điều mà bạn có thể làm.

Ủng hộ bản thân

Loạn thần cũng có thể ảnh hưởng tới những người quen biết người được chẩn đoán. Nếu có người mà bạn biết hoặc chăm sóc đang trải qua lý, bạn có thể thấy có được thông tin và hỗ trợ rất có ích. Điều này có thể có ích cho cả hai, bởi vì bạn càng có nhiều thông tin và hỗ trợ, bạn càng có thể giúp đỡ người mà bạn biết.

Học về loạn thần

Loạn thần là một tình trạng thường bị hiểu lầm. Bạn có thể giúp người mà bạn biết bằng cách tìm hiểu thêm về loạn thần trong thời gian rảnh, sử dụng thông tin đáng tin cậy từ các tổ chức y tế hoặc tổ chức từ thiện, một số trong số đó chúng tôi đã liệt kê bên dưới. Bạn cũng có thể tìm kiếm những câu chuyện từ những người đã trải qua loạn thần để hiểu những gì bạn và người thân có thể trải qua ở hiện tại và trong tương lai.

Tìm hiểu cách giúp đỡ

Hỏi người mà bạn biết có bất kỳ điều gì cụ thể mà bạn có thể hỗ trợ họ. Họ có thể yêu cầu bạn giúp đỡ thực tế, như giúp họ tổ chức tài chính. Họ cũng có thể yêu cầu bạn hỗ trợ cảm xúc, như tham dự một buổi khám bệnh với họ.

Nếu bạn tham gia chặt chẽ trong việc chăm sóc một người, có thể có những lúc bạn phải nói chuyện với bác sĩ về việc điều trị, giúp đưa ra quyết định hoặc đại diện cho họ. Bạn có thể tìm hiểu thêm về điều này trong tài liệu chúng tôi về chăm sóc cho người bị bệnh tâm thần.

Hỗ trợ tài chính

Người mà bạn biết có thể có nguy cơ chi tiêu rất nhiều tiền khi họ không khỏe hoặc bị những người khác lợi dụng về tài chính. Nếu đúng là vậy, bạn có thể giúp họ thực hiện một số bước để bảo vệ tiền của họ. Đây phải là một quyết định mà các bạn cùng nhau thực hiện.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về phúc lợi, tư vấn tài chính và nợ trong tài liệu thông tin của chúng tôi. Bạn cũng có thể truy cập trang web National Debtline để tìm hiểu thêm về tiền, nợ và hỗ trợ tài chính cho những người bị bệnh tâm thần.

Bạn cũng có thể truy cập trang web Citizen's Advice hoặc tìm Citizen's Advice ở địa phương. Bạn nên nói chuyện với một cố vấn về những phúc lợi mà bạn có quyền hưởng, họ có thể hỗ trợ bạn điền vào các mẫu và nhận được bằng chứng hỗ trợ.

Hiểu về những hoang tưởng

Gia đình và bạn bè có thể khó mà biết cách phản ứng khi có người mà họ biết có suy nghĩ hoặc ý tưởng rõ ràng là không đúng. Gia đình và bạn bè thường tự hỏi liệu có nên thách thức những suy nghĩ này, đồng ý với chúng hay chỉ đơn giản là bỏ qua. Điều quan trọng là phải nhớ, đối với người trải qua các triệu chứng loạn thần, họ có thể không thể phân biệt được giữa triệu chứng và thực tế.

Bạn có thể thấy xác nhận cảm xúc của họ có ích hơn, thay vì xác nhận những niềm tin gây ra cảm xúc đó. Ví dụ: Người mà bạn biết sợ rằng họ đang bị chính phủ giám sát, thay vì cố gắng thuyết phục họ rằng điều này không xảy ra, bạn có thể phản ứng với cảm xúc của họ bằng cách nói:

"Điều đó nghe thật đáng sợ, tôi rất tiếc. Có gì tôi có thể làm để giúp bạn cảm thấy an toàn hơn?"

Thật không may, không phải lúc nào bạn cũng có thể giúp ai đó cảm thấy tốt hơn khi họ đang gặp khủng hoảng.

Nếu bạn là người chăm sóc

Nếu bạn dành thời gian chăm sóc một người bị bệnh tâm thần, bạn có thể được coi là một "người chăm sóc". Chăm sóc cho một người bị bệnh tâm thần nghiêm trọng như loạn thần đôi khi rất khó khăn, điều quan trọng là bạn có thể hỗ trợ sức khỏe thể chất và tinh thần của chính mình. Ngay cả khi không coi mình là người chăm sóc, bạn vẫn có thể được hưởng một số phúc lợi và hỗ trợ.

Nếu là người chăm sóc, bạn có quyền được đánh giá miễn phí dành cho người chăm sóc. Điều này giúp bạn tìm ra những gì có thể làm cho cuộc sống dễ dàng hơn. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách hưởng quyền này trên trang web NHS.

Bạn cũng có thể tìm thấy các nhóm hỗ trợ địa phương đặc biệt cho những người chăm sóc, bạn bè và gia đình của những người bị loạn thần.

Tìm hiểu thêm về điều này trong tài liệu của chúng tôi về chăm sóc cho ai đó bị bệnh tâm thần.

Tài liệu khác

Loạn thần và tâm thần phân liệt ở người lớn: phòng ngừa và kiểm soát, thông tin cho công chúng, NICE – Viện Quốc Gia Về Sức Khỏe & Chăm Sóc Xuất Sắc (NICE) cung cấp hướng dẫn về các tiêu chuẩn chăm sóc và điều trị mà những người có tình trạng sức khỏe khác nhau nên nhận được. Thông tin này dành cho công chúng và xem xét hướng dẫn cho người lớn bị loạn thần và tâm thần phân liệt.

Tổ chức từ thiện

Bạn có thể tìm thấy thông tin đáng tin cậy khác về loạn thần và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác thông qua các tổ chức từ thiện sau:

Tài liệu liên quan

Dưới đây là một số tài liệu của chúng tôi liên quan tới loạn thần, hỗ trợ và điều trị loạn thần mà bạn có thể thấy có ích:

Chứng bệnh khác

Điều trị

Hỗ trợ và chăm sóc

Ghi nhận

Thông tin này được Ban Biên Tập Tương Tác Cộng Đồng (PEEB) trực thuộc Đại học Tâm thần học Hoàng gia (Royal College of Psychiatrists) biên soạn. Nội dung phản ánh bằng chứng đáng tin cậy nhất hiện có ở thời điểm biên soạn.

Tác giả chuyên môn: Dr Declan Hyland, Dr Angeliki Tziaka, Dr John Crosby và Dr Louay ElTagy

Chuyên gia có kinh nghiệm: Alice Evans, Ashley Nsimbi, Debra Knychala, Janet Seale, Mark Ellerby, Michael Robinson và bác sĩ Sofija Opacic.

Tài liệu tham khảo sẽ được cung cấp theo yêu cầu.

This translation was produced by CLEAR Global (Jun 2026)

Read more to receive further information regarding a career in psychiatry