کتاتونیا (حالت‌های غیرطبیعی حرکتی و رفتاری) 

این اطلاعات برای افرادی است که کتاتونیا را تجربه می‌کنند یا در گذشته تجربه کرده‌اند. این اطلاعات همچنین برای افرادی که یک فرد مبتلا به کتاتونیا را می‌شناسند یا از او مراقبت می‌کنند، مناسب است.

کتاتونیا چیست؟

کتاتونیا حالتی است که در آن فرد بیدار است اما به نظر نمی‌رسد به افراد دیگر و محیط اطرافش پاسخ دهد. کتاتونیا می‌تواند به طرق مختلف بر حرکات، گفتار و رفتار فرد تأثیر بگذارد. کتاتونیا می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. با این حال، دلیل ابتلای یک فرد به کتاتونیا به طور دقیق مشخص نیست و پژوهش‌های بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.

علائم کتاتونیا چیست؟

کتاتونیا می‌تواند ناگهانی یا آهسته بروز یابد. در گذشته گفته می‌شد که افراد مبتلا به کتاتونیا روزهای متوالی در وضعیت‌های عجیبی می‌نشستند. ما اکنون می‌دانیم که افراد مبتلا به کتاتونیا می‌توانند تعدادی علائم دیگر را نیز تجربه کنند.

اگر فردی سه مورد یا بیش از سه مورد از این علائم را داشته باشد، ممکن است دچار کتاتونیا باشد:

• نشستن بدون هیچ حرکتی و خیره شدن به فضا.
• نگه داشتن بدن در وضعیت‌های غیرعادی که معمولا نگه داشتن بدن در این حالات ناخوشایند است.
• نگه داشتن دست‌ها یا پاها [بدون حرکت یا مقاومت] در در همان وضعیتی که فرد دیگری آن‌ها را قرار می‌دهد.
• تکرار همان حرکات برای مدت طولانی.
• تکرار همان حرکاتی که فرد دیگری انجام می‌دهد (که به آن «اکوپراکسی» (تقلید غیرارادی حرکات دیگران) (Echopraxia) گفته می‌شود).
• تکرار عبارت‌ها یا واژه‌هایی که می‌شنوند (که به آن «اکولالیا» (تکرار غیرارادی کلمات یا عبارات شنیده‌شده) (Echolalia) گفته می‌شود).
• نگه داشتن حالت‌های عجیب در صورت.
• صحبت نکردن، غذا نخوردن و آب ننوشیدن.
• انجام دادن آنچه به آن‌ها گفته یا دستور داده می‌شود، بدون چون و چرا.
• انجام ندادن کاری یا مقاومت کردن در برابر انجام آن‌ کار، که به آن «نگاتیویسم» (Negativism) گفته می‌شود.
• ناگهان بسیار مضطرب یا بی‌قرار شدن. این را «کتاتونیای هیجانی» می‌نامند.

این علائم ممکن است ظاهر و ناپدید شوند و شدت آن‌ها ممکن است افزایش یا کاهش یابد. نشانه‌های کتاتونیا ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد. در حالی که برخی افراد ممکن است بسیار کم حرکت کنند، برخی دیگر ممکن است بسیار مضطرب به نظر برسند.

اگر شما متوجه سه مورد یا بیش از سه مورد از این علائم در خود یا فردی دیگر شدید، مهم است که کمک بگیرید. کمک از طرف پزشک عمومی شما، تیم سلامت روان یا از طریق تماس با NHS 111 در دسترس است.

علت کتاتونیا چیست؟

کتاتونیا می‌تواند در طیف وسیعی از بیماری‌ها ظاهر شود. این بیماری‌ها عبارتند از:

اختلالات روانی مانند:

• اسکیزوفرنی
• اختلالات خلقی (شامل اختلال دوقطبی  و افسردگی)
• اختلال وسواسی-جبری(OCD)
• اختلال استرس پس از آسیب (تروما)(PTSD) یا تجربه‌های آسیب‌ (تروما)های گذشته
• روان‌پریشی یا سایکوز (Psychosis)
• اختلالات تجزیه‌ای (Dissociative disorders)

عارضه‌های جسمی از قبیل:

• عفونت‌ها
• آسیب مغزی
• مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی
• اختلالات متابولیک، برای مثال دیابت - در این موارد، بدن بیش از حد یا کمتر از حد لازم از مواد شیمیایی ضروری که سلامت را حفظ می‌کنند، استفاده می‌کند..
• اختلالات خودایمنی – این‌ها اختلالاتی هستند که در آن سیستم ایمنی بدن، که معمولاً با بیماری مبارزه می‌کند، به اشتباه به سلول‌های سالم حمله می‌کند.

اگر فردی دچار کتاتونیا باشد، تیم پزشکی او باید همیشه بررسی کند که آیا علت جسمی وجود دارد یا خیر.

اگرچه این بیماری‌ها می‌تواند منجر به بروز به کتاتونیا شوند، چگونگی این فرآیند هنوز مشخص نیست.

همه افرادی که این شرایط روانی و جسمی را دارند، دچار کتاتونیا نمی‌شوند و و ما دقیقا علت این امر را نمی‌دانیم.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مواد شیمیایی مغز مانند GABA، گلوتامات و دوپامین ممکن است دخیل باشند. این مواد شیمیایی بر نحوه عملکرد مغز تأثیر می‌گذارند و تصور می‌شود که ازدیاد یا کم‌بود این مواد در ایجاد کتاتونیا نقش دارند.

کتاتونیا می‌تواند افراد مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم (ASD) را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شما می‌توانید مطالب بیشتری را در این زمینه در وب‌سایت National Autistic Society مشاهده نمایید.

کتاتونیا چقدر شایع است؟

طبق گزارشات، کتاتونیا حدود ۱۰ درصد بیماران بستری در مراکز سلامت روان را مبتلا می‌کند. با این حال، شواهدی وجود دارد که ممکن است کمتر از حد واقعی تشخیص داده شود.

غیر از داشتن یک بیماری مرتبط با کاتاتونیا، ما نمی‌دانیم چه عوامل خطری باعث می‌شوند برخی افراد بیشتر در معرض ابتلا به کاتاتونیا قرار بگیرند.

در بزرگسالان، کتاتونیا ممکن است کمی در بانوان شایع‌تر از مردان باشد.

در کودکان و نوجوانان، کتاتونیا کمتر شایع است. بیشتر کودکانی که دچار کتاتونیا هستند، در دوره نوجوانی آن را تجربه می‌کنند. در کودکان و نوجوانان، به نظر می‌رسد شیوع کتاتونیا در پسرها دو برابر دخترها است.

برای تشخیص کتاتونیا از چه آزمون‌ها یا روش‌های ارزیابی استفاده می‌شود؟

پزشک ممکن است از آزمون‌ها و ارزیابی‌های گوناگونی استفاده کند تا ابتلای فرد به کتاتونیا و عامل ایجادکننده آن را تشخیص دهد. تشخیص علت احتمالی کتاتونیا می‌تواند به پزشک در درمان خودِ کتاتونیا کمک کند.

اگر احتمال داده شود که شما مبتلا به کتاتونیا هستید، پزشک شما موارد زیر را بررسی خواهد کرد:

• سوابق پزشکی – پزشک با شما یا فرد مراقب شما گفتگو خواهد کرد تا اطلاعاتی درباره سوابق پزشکی‌ شما به دست آورد. پزشک همچنین وضعیت سلامت اخیر شما را جویا خواهد شد. شما یا فرد مراقب شما باید پزشک را از هر دارویی که مصرف می‌کنید، هرگونه آسیب سر که ممکن است داشته باشید، و سایر مشکلات سلامت آگاه کنید.¹
• مشاهده – پزشک ممکن است رفتار شما را در طول جلسه ملاقات یا هنگام بستری در بیمارستان مشاهده کند.
• معاینه – پزشک ممکن است شما را معاینه کند تا مطمئن شود که بدن شما به درستی کار می‌کند. این باید یک معاینه فیزیکی کامل از قلب، ریه‌ها، شکم و سیستم عصبی شما باشد.^1،4
• آزمایش خون – پزشک ممکن است چند آزمایش خون بگیرد. این معاینات به دنبال تشخیص هر نوع عفونت یا اختلال در کارکرد بدن شما هستند.^1,4
• اسکن مغز – پس از انجام معاینه و گرفتن آزمایش‌های خون، اگر پزشک به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشد، ممکن است اسکن مغز انجام دهد. اسکن مغز به پزشک شما اجازه می‌دهد مغزتان را با جزئیات بیشتری ببیند.^1,4
• الکتروانسفالوگرام (EEG) - این آزمون، فعالیت الکتریکی مغز شما را پایش می‌کند. از الکتروانسفالوگرام می‌توان برای تشخیص وجود یک اختلال نورولوژیک (عصبی) استفاده کرد. آزمون‌های الکتروانسفالوگرام (EEG) با چسباندن حسگرهای کوچکی به سر شما و استفاده از دستگاهی برای دریافت سیگنال‌های الکتریکی ایجاد شده توسط مغز شما انجام می‌شوند. شما می‌توانید اطلاعات بیشتری درباره آزمون‌های الکتروانسفالوگرام در  وب‌سایت NHS پیدا کنید.

ما چگونه کتاتونیا را درمان می‌کنیم؟

کتاتونیا قابل درمان است و افرادی که به این بیماری مبتلا هستند می‌توانند بهبود خوبی داشته باشند. اگر کتاتونیا زود تشخیص داده شود، گاه در خانه نیز قابل درمان است. با این حال، فرد مبتلا به کتاتونیا اغلب به درمان یا حمایت‌های شدیدتری نیاز دارد. این ممکن است به این معنا باشد که افراد مبتلا باید به بیمارستان مراجعه نمایند.

درمان یک بیماری زمینه‌ای

گاه، درمان علت زمینه‌ای کتاتونیا برای درمان خودِ کتاتونیا نیز کافی است. برای مثال، اگر فردی دچاراختلال دوقطبی باشد، درمان اختلال دوقطبی او ممکن است به‌طور هم‌زمان کتاتونیای او را نیز درمان کند. با این حال، بیشتر افراد به درمان ویژه‌ای برای کتاتونیا نیز نیاز خواهند داشت.

لورازپام (Lorazepam)

کتاتونیا اغلب با دارویی به نام لورازپام درمان می‌شود. لورازپام یک بنزودیازپین است که نوعی داروی آرام‌بخش محسوب می‌شود. این یعنی آن دارو به کند شدن فعالیت بدن و مغز کمک می‌کند و عضلات را شل و آرام می‌سازد. این دارو همچنین برای درمان تشنج‌های صرعی استفاده می‌شود و در کوتاه‌مدت می‌تواند برای درمان اضطراب، بی‌خوابی و حملات پانیک به کار رود.

گاه، پزشکان فکر می‌کنند که فردی به کتاتونیا مبتلا است اما ممکن است مطمئن نباشند. وقتی این اتفاق می‌افتد، قبل از شروع درمان کامل، پزشک ممکن است به فرد یک دُز واحد لورازپام بدهد. به این کار، «چالش» گفته می‌شود.

اگر علائم فرد پس از یک دُز بهبود یابد، این می‌تواند به پزشک در تأیید تشخیص کتاتونیا کمک کند.

اگر کتاتونیا دارید، لورازپام می‌تواند به یکی از دو روش زیر به شما داده شود:

• اگر بتوانید قورت دهید، می‌توانید لورازپام را به صورت قرص مصرف کنید.
• اگر نتوانید قورت دهید، می‌توانید آن را به صورت تزریق به عضله یا ورید دریافت کنید.

بدن لورازپام را در عرض چند ساعت تجزیه می‌کند. بنابراین، زمانی که کتاتونیا تأیید و تشخیص داده شد، بیشتر افراد نیاز خواهند داشت که لورازپام را بیش از یک بار در روز و به صورت منظم مصرف کنند. ممکن است برای درمان مؤثر کتاتونیا به دُزهای بالایی نیاز باشد.

شوک‌درمانی الکتریکی (ECT)

وقتی علائم کتاتونیا شدیدتر باشند یا با لورازپام بهبود نیابند، ممکن است گزینه درمانی دیگری مد نظر قرار گیرد.

اگر فرد نتواند حرکت کند، غذا بخورد یا بنوشد، ممکن است حال جسمی‌ او به شدت بد شود. اگر این اتفاق بیفتد، ممکن است به او شوک‌ درمانی الکتریکی (ECT) ارائه شود.. این یک روش درمانی است که در حالی که بیمار تحت بی‌هوشی عمومی و خواب است، مغز او با پالس‌های کوتاه الکتریکی تحریک می‌شود. ممکن است برای فرد دوره‌ای از شوک‌ درمانی الکتریکی (ECT) به مدت چند هفته تجویز شود تا به تسکین علائم او کمک کند.

شوک‌درمانی الکتریکی (ECT) در درمان کتاتونیا بسیار مؤثر است. شما می‌توانید با مطالعه منابع شوک‌درمانی الکتریکی (ECT) کالج، اطلاعات بیشتری درباره این روش به دست آورید.

پایش تغذیه

وقتی فرد مبتلا به کتاتونیا تحت درمان است، ممکن است نیاز باشد که تغذیه‌ او پایش شود تا سلامت او حفظ شود. برای این منظور، پزشکان و پرستاران ممکن است آزمایش خون، ادرار و وضعیت کلی سلامت جسمی فرد را بررسی کنند.

اگر فرد برای کتاتونیا درمان نشود، چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر فرد مبتلا به کتاتونیا درمان نشود، ممکن است حالش بسیار بد شود. کتاتونیای درمان‌نشده می‌تواند اثرات زیر را داشته باشد:

• کم شدن آب بدن
• سوء‌تغذیه
• زخم بستر
• عفونت‌ها
• لخته‌های خون

اگر کتاتونیا درمان نشود، این عوارض گاه ممکن است منجر به مرگ فرد شود.

آیا افراد مبتلا به کتاتونیا بهبود می‌یابند؟

حدود ۸ نفر از هر ۱۰ نفر مبتلا به کتاتونیا، پس از یک دُز لورازپام علائم‌شان بهبود می‌یابد.

قانون مشخصی برای مدت زمان مصرف لورازپام وجود ندارد، زیرا واکنش افراد به این دارو متفاوت است. گاه، فرد فقط به یک دُز لورازپام نیاز دارد. اما بیشتر افراد برای درمان کامل کتاتونیا به دُزهای بیشتری نیاز خواهند داشت.

زمانی که درمان آغاز می‌شود، کتاتونیای بیشتر افراد طی چند ساعت یا چند روز بهبود می‌یابد، اما برای برخی افراد ممکن است چند هفته طول بکشد.

گمان می‌رود کتاتونیایی که ناشی از اختلالات خلقی باشد، بیشتر احتمال دارد که به درمان پاسخ دهد تا کتاتونیایی که ناشی از سایکوز (روان‌پریشی) (Psychosis) است. با این حال، درمان کتاتونیای ناشی از هر دو وضعیت، نتایج خوبی دارد.

معمولاً پس از درمان علت زمینه‌ای کتاتونیا، مصرف لورازپام می‌تواند قطع شود. در برخی موارد، علائم کتاتونیا ممکن است پس از قطع لورازپام بازگردند. اگر این امر رخ دهد، یک دوره طولانی‌تر درمانی ممکن است مورد نیاز باشد.

استفاده طولانی‌مدت از لورازپام توصیه نمی‌شود و باید در اسرع وقت قطع شود. وقتی زمان قطع مصرف لورازپام برای فردی فرا می‌رسد، این کار باید به تدریج انجام شود و هرگز نباید لورازپام را به طور ناگهانی قطع کرد.

حتی اگر علائم کتاتونیا در فردی برطرف شده باشند، ممکن است همچنان به درمان‌های دیگری برای رفع علت زمینه‌ای نیاز داشته باشد. برای مثال، اگر فرد بیماری جسمی یا روانی داشته باشد، ممکن است همچنان به درمان‌هایی برای این بیماری‌ها نیاز داشته باشد.

چگونه می‌توانم به فردی که دچار کتاتونیا است کمک کنم؟

اگر فکر می‌کنید که دوست، عضو خانواده یا شخصی که از او مراقبت می‌کنید ممکن است دچار کتاتونیا باشد، با پزشک یا پرستار او صحبت کنید یا با NHS 111 تماس بگیرید.

• ارائه اطلاعات – فرد مبتلا به کتاتونیا ممکن است در ارائه اطلاعات مفید دچار مشکل شود. در نتیجه، ممکن است نیاز باشد که شما به سوالات پزشکان و پرستاران پاسخ دهید. این به فرد مبتلا به کتاتونیا در زمینه تشخیص و درمان مناسب کمک می‌کند.
• توضیح آنچه در حال رخ دادن است – برخی افراد مبتلا به کتاتونیا از وضعیت کتاتونیک خود آگاه هستند و این می‌تواند برای آنها گیج‌کننده و ترسناک باشد. شما می‌توانید با توضیح آنچه در حال رخ دادن است، از آن‌ها حمایت کنید.
• توضیح آنچه رخ داده است – برخی افراد مبتلا به کتاتونیا نمی‌توانند به یاد بیاورند در حالی که در وضعیت کتاتونیک بودند، چه احساسی داشتند. وقتی فردی که می‌شناسید دیگر در وضعیت کتاتونیک نیست، ممکن است برای او مفید و آرامش‌بخش باشد اگر شما برای او توضیح دهید چه اتفاقی افتاده است.
• ملاقات – اگر به دیدن کسی که دچار کتاتونیا است می‌روید، سعی کنید آرام بمانید. افرادی که دچار کاتاتونیا هستند اغلب صدای حرف زدن افراد اطراف خود را می‌شنوند، حتی اگر خود حرف نزنند، بنابراین این امر می‌تواند برای حرف زدن با شخصی که با آن دیدار دارید کمک کند.
• غذا خوردن - اگر شخصی که دچار کاتاتونیا است غذا نخورد، تلاش کنید غذایی را برای آنها تهیه کنید که می‌دانید دوست دارند و با آن راحت هستند.

منابع بیشتر برای مطالعه

اگر دچار کتاتونیا هستید، پزشک یا پرستار شما به هر سوالی که داشته باشید پاسخ خواهد داد و می‌تواند اطلاعات بیشتری به شما ارائه دهد.

شما می‌توانید اطلاعات بیشتری در زمینه کاتاتونیا در اینجا مشاهده نمایید:

• University College London - این وب پیج حاوی اطلاعاتی در زمینه کاتاتونیا برای متخصصات کلینیک، بیماران و مراقبین است.
• National Autistic Society - این اطلاعات نحوه تاثیر بالقوه کاتاتونیا بر اوتیسم تمرکز را بررسی می‌کند. ااین شامل راهنماهایی برای بزرگسالان مبتلا به اوتیسم، والدین و مراقبان و متخصصان می‌باشد.

تشکر و قدردانی

این اطلاعات توسط هیئت تحریریه مشارکت عمومی کالج سلطنتی روان‌پزشکان (PEEB) تهیه شده است. ااین اطلاعات، بهترین شواهد و مستندات موجود در زمان نگارش را منعکس می‌کند.

نویسندگان متخصص: Dr Emma Salter, Dr Husam Khalil, Dr Nabeel Helal

مراجع کامل این منبع در صورت درخواست موجود است.