Terapia elektrowstrząsowa (ECT)

Below is a Polish translation of our information resource on electroconvulsive therapy (ECT). You can also view our other Polish translations.

Niniejsza informacja jest przeznaczona dla każdej osoby rozważającej terapię elektrowstrząsową (ECT) oraz dla jej rodziny, przyjaciół lub opiekunów.

Przed rozpoczęciem terapii ECT ważne jest, aby uzyskać jasne informacje. Mamy nadzieję, że niniejsza informacja pomoże pacjentom zaznajomić się z terapią ECT i wesprzeć ich w podjęciu decyzji.

Czym jest terapia ECT, dlaczego się ją stosuje i jak działa?

Terapia elektrowstrząsowa (ECT) jest stosowana w leczeniu niektórych rodzajów ciężkich chorób psychicznych. Zazwyczaj rozważa się ją wtedy, gdy inne metody leczenia, takie jak psychoterapia czy farmakoterapia, nie przyniosły efektów, lub gdy stan pacjenta jest bardzo poważny i wymaga pilnego leczenia.

Terapię ECT podaje się w formie cyklu zabiegów, zwykle dwa razy w tygodniu przez okres od 3 do 7 tygodni. Zabieg ECT odbywa się w znieczuleniu ogólnym. Oznacza to, że podczas zabiegu pacjent śpi.

W czasie snu mózg będzie stymulowany krótkimi impulsami elektrycznymi. Powoduje to kontrolowany napad drgawkowy, który zwykle trwa około 30 do 40 sekund. Oprócz środka znieczulającego pacjent otrzymuje również środek zwiotczający mięśnie, który zmniejsza ruchy ciała podczas napadu.

W jakich schorzeniach można stosować ECT?

Terapia ECT jest najczęściej stosowana w przypadku depresji umiarkowanej do ciężkiej, która nie wykazała odpowiedzi na inne metody leczenia, lub gdy konieczne jest pilne leczenie. Stosuje się ją również w leczeniu katatonii - stanu, w którym pacjent może przestać mówić, jeść lub poruszać się.

Czasami ECT jest stosowana w leczeniu osób w fazie maniakalnej lub mieszanej choroby afektywnej dwubiegunowej. ECT jest niekiedy proponowana osobom ze schizofrenią, u których objawy nie uległy poprawie po innych metodach leczenia.

ECT nie jest zalecana w leczeniu zaburzeń lękowych ani większości zaburzeń psychicznych innych niż wymienione powyżej.

Kiedy lekarz może zaproponować terapię ECT?

Lekarz może zaproponować ECT, jeśli stan pacjenta:

• zagraża życiu i wymaga szybkiej poprawy, aby zapobiec uszkodzeniu zdrowia;
• powoduje wysoki poziom cierpienia;
• nie wykazał odpowiedzi na inne metody leczenia, takie jak farmakoterapia lub terapia psychologiczna;
• wykazał dobrą odpowiedź na ECT w przeszłości.

Jak skuteczna jest terapia ECT?

Lekarze prowadzący leczenie ECT zgłaszają, że u większości pacjentów obserwuje się poprawę objawów.

Dane z 2023 roku pokazują, że wśród osób, które otrzymały ECT:

• 67% (czyli 67 na 100 osób) odnotowało „znaczną poprawę” lub „bardzo znaczną poprawę” po zakończeniu leczenia;
• 1% (czyli 1 na 100 osób) odnotował „znaczne pogorszenie” lub „bardzo znaczne pogorszenie” po zakończeniu leczenia.

Leczenie depresji

Dowody naukowe wskazują, że ECT jest skuteczniejsza w leczeniu najcięższych przypadków depresji niż jakiekolwiek inne metody leczenia, z którymi była porównywana. Należą do nich:

• leki przeciwdepresyjne,
• metody neuromodulacji, takie jak powtarzalna przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (rTMS).

Dowody naukowe wskazują również, że ECT jest bardziej skuteczna niż placebo. Placebo oznacza sytuację, w której danej osobie podaje się substancję lub wykonuje procedurę, która nie ma żadnego efektu fizycznego, w celu zbadania skuteczności nowych metod leczenia.

Ryzyko samobójstwa jest niższe u osób poddawanych terapii ECT niż u osób z podobnymi objawami, które nie są leczone ECT.

Utrzymanie dobrego stanu zdrowia

ECT może pomóc bardzo ciężko chorym osobom osiągnąć na tyle dobry stan zdrowia, aby mogły poddać się innym rodzajom leczenia. Może to pomóc im utrzymać dobry stan zdrowia przez dłuższy czas.

Badania sugerują, że osoby cierpiące na ciężką depresję, która nie uległa poprawie po zastosowaniu leków, mają większą szansę na poprawę i dłuższe utrzymanie dobrego stanu zdrowia, jeśli zostaną poddane ECT.

Spośród osób, u których nastąpiła poprawa po jej zastosowaniu, połowa utrzymuje dobry stan zdrowia przez co najmniej rok po zakończeniu cyklu leczenia. Prawdopodobieństwo tego zwiększa się, gdy pacjenci rozpoczynają lub kontynuują inne metody leczenia po zakończeniu ECT, takie jak leki przeciwdepresyjne lub lit. Dodatkowe sesje ECT, przeprowadzone w większych odstępach czasu, mogą również zwiększyć szansę na utrzymanie dobrego stanu zdrowia.

Więcej informacji na temat dodatkowych sesji ECT znajduje się w dalszej części niniejszego materiału.

Jak działa ECT?

ECT powoduje uwalnianie pewnych substancji chemicznych w mózgu. Wydają się one stymulować wzrost niektórych obszarów mózgu, które mają tendencję do kurczenia się w przebiegu depresji. Efekty ECT narastają stopniowo z każdym kolejnym zabiegiem.

ECT wydaje się również zmieniać sposób, w jaki części mózgu odpowiedzialne za emocje wzajemnie na siebie oddziałują. Badania w tym obszarze są nadal prowadzone.

Czy istnieją różne rodzaje ECT?

Istnieją dwa rodzaje ECT:

• terapia ECT dwustronna,
• terapia ECT jednostronna.

Lekarz będzie w stanie wyjaśnić te procedury i doradzić, który rodzaj terapiiECT  jest dla pacjenta bardziej odpowiedni.

Podczas ECT dwie elektrody dostarczają do mózgu impulsy elektryczne. W tym celu stosuje się ręczne uchwyty lub małe elektrody samoprzylepne.

W ECT dwustronnej impulsy elektryczne przechodzą przez głowę, zwykle pomiędzy skroniami.

W ECT jednostronnej impulsy elektryczne przechodzą pomiędzy prawą skronią a czubkiem głowy.

Wysokodawkowa ECT jednostronna jest tak samo skuteczna w leczeniu depresji jak ECT dwustronna. Ma również mniej negatywnych skutków dla pamięci. Więcej informacji na temat działań niepożądanych znajduje się w dalszej części niniejszego materiału.

Niemniej jednak zdarzają się sytuacje, w których specjalista ECT może zalecić zastosowanie ECT dwustronnej. Sytuacje te obejmują:

• leczenie chorób, które mogą lepiej reagować na ECT dwustronną;
• sytuację, gdy pacjent jest osobą leworęczną. Więcej informacji na ten temat można uzyskać podczas rozmowy ze swoim psychiatrą.

Czy ECT może być stosowana u dzieci lub młodzieży?

ECT jest rzadko stosowana u pacjentów poniżej 18. roku życia, ponieważ u dzieci i młodzieży rzadko rozwijają się choroby dobrze reagujące na ECT. U niewielkiej liczby osób, u których takie choroby występują, ECT może okazać się pomocna.  Przed podaniem ECT pacjentom poniżej 18. roku życia zawsze wymagana jest formalna, niezależna druga opinia.

Co się dzieje podczas zabiegu ECT?

Gdzie podawana jest ECT?

Terapia ECT jest podawana w szpitalu. Zwykle odbywa się to w zespole pomieszczeń zwanym „oddziałem ECT”. Czasami, jeśli oddział ECT jest niedostępny lub jeśli u pacjenta występują istotne problemy zdrowotne, zabieg może odbywać się w:

• innej części szpitala;
• innym szpitalu, w którym dostępny jest wyższy poziom wsparcia, zwykle na sali operacyjnej.

Oddział ECT powinien posiadać:

• pomieszczenie, w którym można poczekać przed zabiegiem;
• pomieszczenie, w którym wykonuje się zabieg;
• pomieszczenie, w którym można dojść do siebie przed opuszczeniem oddziału.

Wykwalifikowany personel będzie się opiekował pacjentem przez cały czas pobytu na oddziale ECT.  Personel odpowie na wszelkie pytania lub wątpliwości przed zabiegiem. Personel pomoże również pacjentowi w czasie wybudzania się ze znieczulenia oraz bezpośrednio po zabiegu.

Niektóre osoby poddawane ECT są pacjentami hospitalizowanymi, inne zaś korzystają z zabiegu w trybie ambulatoryjnym. Pacjentom ambulatoryjnym będzie musiała towarzyszyć wyznaczona osoba dorosła w drodze na oddział ECT i z powrotem. Po powrocie do domu pacjent będzie potrzebować osoby, która z nim zostanie.

Przygotowanie do ECT

Przed rozpoczęciem cyklu zabiegów ECT lekarz zleci wykonanie badań, aby upewnić się, że znieczulenie ogólne będzie dla pacjenta bezpieczne. Mogą one obejmować zapis czynności serca (EKG) oraz badania krwi.

Przez co najmniej 6 godzin przed zabiegiem ECT nie wolno nic jeść ani pić, natomiast może być dozwolone picie łyków wody. Ma to na celu zapewnienie bezpiecznego podania znieczulenia.

Jeśli zwykle przyjmuje Pan/Pani leki w tym czasie, zespół ECT powinien doradzić, czy należy je nadal przyjmować.

Jak przebiega dzień zabiegu ECT?

• W przypadku pacjentów hospitalizowanych, pracownik ochrony zdrowia z danego oddziału będzie towarzyszył pacjentowi na oddział ECT. Powinien on znać chorobę pacjenta i być w stanie wyjaśnić przebieg zabiegu.
• W wielu oddziałach ECT umożliwia się członkom rodziny lub przyjaciołom korzystać z poczekalni w czasie, gdy pacjent jest poddawany zabiegowi.
• Pacjent zostanie przyjęty przez pracownika zespołu terapii ECT, który przeprowadzi rutynowe badania przedmiotowe (jeśli nie zostały wykonane wcześniej).  Pracownicy dołożą wszelkich starań, aby zapewnić pacjentowi komfort.
• Przed każdym zabiegiem pacjent zostanie zapytany o stan pamięci i jej sprawność.
• Jeśli pacjent poddaje się terapii ECT dobrowolnie, pracownik zespołu ECT upewni się, że nadal wyraża on zgodę na zabieg, oraz zapyta o dodatkowe pytania.
• Gdy pacjent będzie gotowy, pracownik zespołu ECT zaprowadzi go do sali zabiegowej.
• Pacjent zostanie poproszony o zdjęcie ewentualnych okularów lub aparatu słuchowego.
• Personel medyczny podłączy pacjenta do aparatury monitorującej rytm serca, ciśnienie krwi, poziom tlenu oraz fale mózgowe.
• Podany zostanie tlen do oddychania przez maskę.
• Anestezjolog poda znieczulenie w postaci zastrzyku do żyły w ramieniu lub na grzbiecie dłoni.

Jak przebiega zabieg po uśpieniu pacjenta?

• W czasie snu anestezjolog poda lek zwiotczający mięśnie, a w ustach pacjenta umieszczony zostanie ochraniacz na zęby, aby chronić je przed uszkodzeniem.
• Elektrody zostaną umieszczone na głowie, a aparat ECT dostarczy serię krótkich impulsów elektrycznych trwających od jednej do ośmiu sekund. Spowoduje to kontrolowany napad drgawkowy, który zwykle trwa od 30 do 40 sekund, ale może trwać nawet do 120 sekund.
• Ciało sztywnieje, a następnie pojawiają się drgania, widoczne zwykle w obrębie dłoni, stóp i twarzy. Lek zwiotczający mięśnie znacznie zmniejsza zakres ruchów ciała.
• Dawka podawanych impulsów elektrycznych jest dobierana na podstawie ilości potrzebnej do wywołania napadu drgawkowego. Reakcja pacjenta jest monitorowana, a dawka dostosowywana w razie potrzeby.

Co się dzieje po przebudzeniu pacjenta?

• Działanie leku zwiotczającego mięśnie ustępuje w ciągu kilku minut. Gdy pacjent zaczyna się wybudzać, personel zabierze go do sali pozabiegowej. Tam pozostanie pod doświadczoną opieką pielęgniarską aż do pełnego wybudzenia.
• Pacjent może się obudzić z maską tlenową na twarzy. Na palcu umieszczony zostanie mały czujnik mierzący poziom tlenu we krwi.
• Pełne wybudzenie może zająć trochę czasu i na początku pacjent może nie wiedzieć, gdzie się znajduje. Personel medyczny zmierzy ciśnienie krwi i zada proste pytania, aby sprawdzić stopień wybudzenia.
• Po około pół godzinie te efekty powinny ustąpić, a pacjentowi zadane zostanie kilka prostych pytań aby to potwierdzić.
• Następnie pacjent zostanie przeniesiony do sali pozabiegowej, gdzie zaproponowany zostanie lekki poczęstunek, podczas gdy personel pielęgniarski będzie nadal monitorował stan pacjenta i z nim rozmawiał.

Kiedy pacjent może wyjść?

Pacjent będzie mógł opuścić oddział ECT, gdy zespół medyczny uzna, że jego stan fizyczny jest stabilny i gdy pacjent poczuje się na to gotowy. Cały proces zabiegu ECT trwa zwykle około półtorej godziny.

Podobnie jak w przypadku każdego znieczulenia ogólnego, przez 24 godziny po każdym zabiegu nie należy:

• spożywać alkoholu,
• podpisywać żadnych dokumentów prawnych,
• podejmować żadnych ważnych decyzji.

Przez 24 godziny pacjentowi powinien towarzyszyć odpowiedzialny dorosły.

Jak często i ile razy stosuje się ECT?

ECT jest zwykle podawana dwa razy w tygodniu, z kilkoma dniami przerwy między zabiegami. Poprawa może być zauważalna dopiero po kilku sesjach.

Nie da się z góry przewidzieć, ile zabiegów będzie potrzebnych. Średnio pacjenci otrzymują około 10 zabiegów w ramach jednego cyklu. Liczba ta może być jednak większa lub mniejsza.

Jeśli po 6 zabiegach nie nastąpiła poprawa stanu zdrowia psychicznego, plan leczenia zostanie poddany przeglądowi przez lekarza prowadzącego. Lekarz powinien omówić z pacjentem dostępne opcje. Mogą one obejmować:

• kontynuację tego samego leczenia,
• zmianę formy ECT,
• zaprzestanie ECT.

Zespół medyczny ocenia postępy leczenia oraz ewentualne efekty uboczne, zwykle co tydzień. Pacjent jest pytany o stan pamięci, który jest regularnie testowany.

ECT jest zwykle przerywana wkrótce po uzyskaniu pełnej poprawy stanu zdrowia lub jeśli pacjent zgłosi, że nie chce kontynuować terapii, a jego stan zdrowia pozwala na pełne zrozumienie tej decyzji.

Co dzieje się po cyklu ECT?

ECT stanowi jeden z elementów procesu zdrowienia. Po zakończeniu ECT zwykle kontynuuje się lub rozpoczyna farmakoterapię. Pomaga to utrzymać poprawę uzyskaną dzięki terapii ECT.

Terapie mówione (zwane również psychoterapiami) mogą pomóc zrozumieć przyczyny choroby oraz wypracować sposoby na utrzymanie dobrego stanu zdrowia. Czasami pomocne mogą okazać się zmiany w codziennym stylu życia. Na przykład:

• regularna aktywność fizyczna,
• zbilansowana dieta,
• regularny rytm snu,
• stosowanie technik takich jak uważność i medytacja.

Dodatkowe leczenie ECT może zostać zaproponowane w celu zapobiegania nawrotowi choroby. Jest to bardziej prawdopodobne, jeśli doszło wcześniej do nawrotu choroby po zakończeniu cyklu ECT. Takie leczenie nazywane jest terapią ECT kontynuacyjną lub podtrzymującą; podaje się ją rzadziej, na przykład co 2–4 tygodnie.

Klinika ECT lub psychiatra prowadzący leczenie skontaktuje się z pacjentem aby zapytać o stan pamięci kilka tygodni po zakończeniu cyklu leczenia. W przypadku problemów z pamięcią należy zgłosić się do psychiatry prowadzącego. W razie potrzeby pacjent zostanie skierowany na dalsze badania.

Jakie są zagrożenia i potencjalne efekty uboczne związane z ECT?

Wszystkie zabiegi medyczne mogą powodować efekty uboczne, w tym również ECT. Efekty uboczne związane z ECT mogą mieć nasilenie od łagodnego do ciężkiego, oraz charakter od natychmiastowego do długotrwałego. Jednak metoda ECT zmieniała się i rozwijała na przestrzeni lat. Zmianie uległy między innymi ilość i forma stosowanego prądu elektrycznego. Zmniejszyło to prawdopodobieństwo wystąpienia efektów ubocznych.

ECT jest zawsze podawana w znieczuleniu ogólnym, co może wiązać się z efektami ubocznymi i zagrożeniami. Jeśli anestezjolog uzna podanie znieczulenia za niebezpieczne, zabieg ECT nie zostanie wykonany.

Śmierć związana z ECT jest zdarzeniem niezwykle rzadkim, występującym w przypadku 1 na 50 000–100 000 zabiegów.

Depresja jest poważną chorobą, która nieleczona może czasem bezpośrednio lub pośrednio prowadzić do zgonu. Osoby hospitalizowane z powodu depresji, które zostały poddane ECT, mają mniejsze prawdopodobieństwo śmierci niż osoby niepoddane temu leczeniu. Może to wynikać z faktu, że ECT wspomaga proces zdrowienia, lub z tego, że pacjenci otrzymujący ECT są objęci ściślejszą opieką medyczną.

Ryzyko wystąpienia efektów ubocznych jest nieznacznie większe, jeśli konieczne jest zastosowanie wyższych dawek impulsów stymulujących. Zastosowanie krótszych impulsów elektrycznych może zmniejszyć to ryzyko, jednak wiąże się to także z mniejszym prawdopodobieństwem skuteczności leczenia.

Jeśli w trakcie cyklu ECT wystąpią efekty uboczne, możliwe może być dostosowanie leczenia.

Natychmiastowe efekty uboczne

Bezpośrednio po zabiegu ECT bardzo często występują bóle głowy oraz bóle mięśni.

U części pacjentów występują nudności lub wymioty, choć zdarza się to rzadziej.

Podczas wybudzania się po zabiegu ECT nad pacjentem czuwa personel medyczny, który w razie potrzeby może podać proste leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol, lub leki przeciwwymiotne.

Po przebudzeniu bardzo często występuje splątanie i dezorientacja. Zwykle ustępuje to w ciągu 30 minut, jednak w przypadku ECT dwustronnej objawy te mają tendencję do utrzymywania się nieco dłużej niż w przypadku ECT jednostronnej.

Rzadko ECT może wywołać przedłużający się napad drgawkowy. W takim przypadku napad jest natychmiast przerywany przez obecny personel medyczny za pomocą leków.

Krótkotrwałe efekty uboczne

W trakcie leczenia ECT bardzo często występują problemy z pamięcią krótkotrwałą. Na przykład szybkie zapominanie rozmów odbytych w tym okresie. Ryzyko wystąpienia tego efektu ubocznego może być większe w przypadku ECT dwustronnej. Ryzyko to jest również większe, jeśli konieczne jest zastosowanie wyższej dawki bodźca.

Należy jednak zaznaczyć, że choroby psychiczne, takie jak depresja, mogą również wpływać na pamięć i inne funkcje mózgu. Są one określane jako „funkcje poznawcze”. Kilka tygodni po zakończeniu cyklu ECT wyniki większości testów funkcji poznawczych są zwykle tak samo dobre lub lepsze niż przed rozpoczęciem leczenia.

Długotrwałe efekty uboczne

Rzetelne badania naukowe nie wykazały żadnych dowodów na fizyczne uszkodzenie mózgu u pacjentów poddawanych ECT. ECT nie zwiększa ryzyka wystąpienia udaru mózgu ani rozwoju demencji.

Najpoważniejszym potencjalnym długotrwałym efektem ubocznym ECT jest możliwość zapominania wydarzeń z przeszłości.

Niewielka liczba pacjentów zgłasza luki w pamięci dotyczące wydarzeń z życia, które miały miejsce przed rozpoczęciem ECT. Dotyczy to zwykle wspomnień z okresu w trakcie lub tuż przed rozpoczęciem cyklu leczenia. Ten rodzaj problemów z pamięcią występuje częściej w przypadku ECT dwustronnej niż jednostronnej. Gdy wspomnienia te zostaną utracone, jest mało prawdopodobne, aby powróciły.

Co może się stać, jeśli ECT nie zostanie zastosowana?

Lekarz wspólnie z pacjentem musi rozważyć ryzyko wystąpienia efektów ubocznych związanych z ECT w stosunku do ryzyka wynikającego z niezastosowania tego leczenia. Niezastosowanie ECT może oznaczać zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia:

• przedłużającej się i wyniszczającej choroby psychicznej;
• poważnej choroby fizycznej (a nawet śmierci) wynikającej z zaprzestania jedzenia lub picia;
• zwiększonego ryzyka śmierci w wyniku samobójstwa.

Prowadzenie pojazdów a ECT

Jeśli ECT jest rozważana jako metoda leczenia, stan zdrowia pacjenta jest zwykle zbyt poważny, aby prowadzić pojazdy. Należy zapytać psychiatrę prowadzącego, czy konieczne jest poinformowanie Agencji Licencjonowania Kierowców i Pojazdów (DVLA) o swoim stanie zdrowia.

Zalecenia DVLA są takie, że pacjenci nie powinni prowadzić pojazdów podczas cyklu ECT. Po zakończeniu cyklu leczenia prawdopodobnie minie jeszcze trochę czasu, zanim pacjent zostanie uznany za zdolnego do prowadzenia pojazdów. Decyzję o tym, kiedy możliwe będzie ponowne prowadzenie pojazdów, podejmuje DVLA na podstawie zaleceń lekarza.

W przypadku ECT podtrzymującej lub kontynuacyjnej, stosowanej w celu utrzymania dobrego stanu zdrowia, możliwe może być prowadzenie pojazdów. Należy zapytać o to psychiatrę prowadzącego. Niemniej jednak przez co najmniej 48 godzin po każdym zabiegu ECT nie należy prowadzić pojazdów, jeździć na rowerze ani obsługiwać ciężkich maszyn.

Podejmowanie decyzji dotyczącej ECT

Wyrażenie zgody na ECT

Podobnie jak w przypadku każdego istotnego leczenia medycznego lub chirurgicznego, od pacjenta wymagana jest zgoda na ECT. Pacjentowi wyjaśnia się przebieg leczenia, przyczyny jego zastosowania oraz możliwe korzyści i efekty uboczne.

W przypadku decyzji o rozpoczęciu leczenia pacjent otrzymuje formularz zgody do podpisania. Jest to dokument potwierdzający, że:

• ECT została pacjentowi wyjaśniona;
• pacjent rozumie przebieg terapii;
• pacjent rozumie zagrożenia i korzyści;
• pacjent wyraża zgodę na otrzymanie ECT.

O ile nie jest to sytuacja nagła, pacjent otrzymuje co najmniej 24 godziny na przemyślenie decyzji oraz, w razie potrzeby, na omówienie jej z bliskimi, przyjaciółmi lub doradcami.

Zgoda na leczenie może zostać wycofana, a pacjent może odmówić poddania się ECT w dowolnym momencie, nawet tuż przed pierwszym zabiegiem. Pacjent powinien otrzymać informacje wyjaśniające jego prawa dotyczące wyrażenia zgody na leczenie.

Czy można z wyprzedzeniem wyrazić wolę dotyczącą ECT?

Jeśli pacjent ma zdanie na temat tego, czy chce otrzymać ECT, ważne jest, aby poinformować o tym lekarzy i personel medyczny sprawujący opiekę. Warto również poinformować o tym przyjaciół, członków rodziny lub inne osoby wspierające pacjenta bądź upoważnione do wypowiadania się w jego imieniu. Lekarze muszą uwzględnić te życzenia przy rozważaniu, czy zastosowanie ECT leży w najlepszym interesie pacjenta.

Niektórzy pacjenci, będąc w dobrym stanie zdrowia, decydują, że w razie nawrotu choroby nie chcieliby otrzymać ECT. W takim przypadku możliwe jest sporządzenie oświadczenia określającego wolę pacjenta. W Anglii, Irlandii Północnej i Walii dokument ten nazywany jest „oświadczenie o decyzji” (ang. advance decision), natomiast w Szkocji – „oświadczeniem woli” (ang. advance statement). Wola wyrażonej w takim oświadczeniu należy przestrzegać, z wyjątkiem bardzo szczególnych okoliczności. Jest to temat złożony, wykraczający poza zakres niniejszego materiału. Więcej informacji na temat decyzji wyprzedzających można znaleźć na stronie internetowej organizacji Mind.

Niektórzy pacjenci leczeni ECT uznali tę metodę za na tyle pomocną, że zdecydowali się zapisać wolę jej otrzymania w przyszłości, nawet gdyby w okresie choroby wyrazili odmienne stanowisko.

Czy ECT może zostać zastosowana bez zgody pacjenta?

To, czy ECT może zostać zastosowana bez zgody pacjenta, zależy od jego zdolności do wyrażenia zgody. Posiadanie tej zdolności oznacza możliwość samodzielnego podjęcia decyzji w danej sprawie.

Jeśli pacjent jest zdolny do podjęcia decyzji o poddaniu się ECT, zabiegu nie można wykonać bez jego w pełni świadomej zgody.

Niemniej, u niektórych pacjentów stan zdrowia może być na tyle poważny, że uznaje się, iż nie mają oni zdolności do podejmowania decyzji dotyczących ECT. Osoba pozbawiona takiej zdolności nie jest w stanie wykonać jednej lub więcej z poniższych czynności:

• zrozumieć informacji przekazanych na temat charakteru, celu lub skutków ECT;
• zapamiętać tych informacji;
• rozważyć zalet i wad poddania się ECT;
• przekazać swojej decyzji.

W Wielkiej Brytanii obowiązują przepisy prawne umożliwiające lekarzom podejmowanie decyzji o zastosowaniu ECT u pacjentów znajdujących się w takiej sytuacji. Przepisom tym towarzyszą zabezpieczenia prawne mające na celu zapewnienie, że leczenie stosowane jest wyłącznie wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne.

Dotyczy to około połowy pacjentów poddawanych leczeniu ECT. Pacjenci leczeni terapią ECT radzą sobie równie dobrze jak osoby, które były w stanie wyrazić zgodę samodzielnie.

Przed każdym zabiegiem ECT oceniana jest zdolność pacjenta do wyrażenia zgody. Jeśli objawy choroby psychicznej ulegną poprawie i zdolność ta zostanie odzyskana, konieczne jest uzyskanie zgody pacjenta na kontynuowanie leczenia ECT.

Jak ocenia się jakość ECT w danym szpitalu?

ECT Accreditation Service (ECTAS) to dobrowolna sieć placówek zdrowia psychicznego w Anglii, Walii i Irlandii Północnej, która promuje najlepsze praktyki w leczeniu ECT. Sieć pomaga poprawić jakość opieki poprzez wspieranie klinik ECT w spełnianiu szeregu uzgodnionych standardów, takich jak bezpieczeństwo i kwestie prawne.

Scottish ECT Accreditation Network (SEAN) pełni podobną funkcję i obejmuje wszystkie usługi ECT w Szkocji.

ECTAS i SEAN nie są ustawowymi organami regulacyjnymi usług ECT. Za to odpowiada Care Quality Commission w Anglii, Healthcare Inspectorate Wales w Walii, Healthcare Improvement Scotland w Szkocji oraz Regulation and Quality Improvement Authority w Irlandii Północnej.

Gdzie można uzyskać więcej informacji?

Więcej informacji można znaleźć, korzystając z poniższych linków:

• Informacje organizacji MIND na temat ECT
• Ulotka informacyjna organizacji Rethink Mental Illness na temat ECT

Dodatkowe źródła

• Depression in adults: treatment and management. (Depresja u dorosłych: leczenie i postępowanie.) Wytyczne NICE [NG222]
• Scottish ECT Accreditation Network (Szkocka sieć akredytacji ECT (SEAN))
• Electroconvulsive Therapy Accreditation Services (Służba akredytacji ECT (ECTAS))

Autorzy

Niniejsze informacje zostały przygotowane przez Public Engagement Editorial Board (PEEB) działający przy Królewskim Kolegium Psychiatrów (Royal College of Psychiatrists). Odzwierciedlają one najlepsze dostępne dowody w momencie ich sporządzania.

Recenzja eksperta i współautorzy: Committee on ECT and Related Treatments (Komisja ds. ECT i powiązanych metod leczenia)

Ekspert posiadający doświadczenie: Lucy Jenkinson

Pełny wykaz piśmiennictwa dostępny na życzenie.